Ortodontik tedavi sonrası yerleştirilen sabit lingual pekiştirme apareyinin periodontal fenotip üzerine etkisinin ultrasonografik analizi

Gingival fenotip, periodontal dokuların biyolojik dayanıklılığını ve ortodontik tedavi sonrası dokuların uyum kapasitesini belirleyen temel faktörlerden biridir. İnce fenotipli bireylerde diş eti çekilmesi, kemik rezorpsiyonu daha sık izlenmekte olup bu durum sabit pekiştirme apareylerinin uzun dönem etkilerinin değerlendirilmesini klinik olarak önemli hale getirmektedir. Bu çalışmaya, Selçuk Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Periodontoloji Anabilim Dalı'na başvuran, ortodontik tedavisi bitmiş ve sabit pekiştirme apareyi yerleştirilen 53 birey dahil edilmiştir. Toplamda 636 diş değerlendirmeye alınmıştır. Lateral sefalometrik radyografilerde sagittal eğim değişiklikleri incelenerek, başlangıç maksiller keser–Sella-Nasion açısı (Mx1–SN) ve alt keser–Gonion-Gnathion (IMPA) açı değerlerine göre artış gösteren bireyler 'proklinasyon', azalma gösterenler ise 'retroklinasyon' grubuna dahil edilmiştir. Çalışma grupları maksiller retroklinasyon (U-Ret, n=150), maksiller proklinasyon (U-Pro, n=168), mandibular retroklinasyon (L-Ret, n=138) ve mandibular proklinasyon (L-Pro, n=180) olmak üzere dört gruptan oluşturulmuştur. Ölçümler başlangıç (T0), 3. ay (T1) ve 6. ay (T2) zamanlarında gerçekleştirilmiştir. Gingival fenotip, renk kodlu fenotip sond seti ile periodontal prob görünürlüğü yöntemi kullanılarak belirlenmiştir. Sert ve yumuşak doku ölçümleri, ağız içi kullanıma uygun yüksek frekanslı (18 MHz) ve yüksek çözünürlüklü ultrasonografi cihazı ile (Versana Active, GEHealthcare) gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, zamana bağlı (T0–T1–T2) ve gruplar arası (U-Ret, U-Pro, L-Ret, L-Pro) karşılaştırmalar sonucunda hem sert hem yumuşak doku parametrelerinde anlamlı değişiklikler saptanmıştır. Maksiller gruplarda (U-Ret, U-Pro), sondlama cep derinliği ve keratinize dişeti yüksekliği değerleri mandibular gruplara göre anlamlı derecede daha yüksek bulunmuştur (p<0,001). Marjinal kemik seviyesinin 1 mm apikalindeki kemik kalınlığı (BKK) en yüksek U-Ret, en düşük L-Pro grubunda kaydedilmiştir. Mine-sement birleşimi ile marjinal kemik arası mesafe (MBL) ise altıncı ayda en düşük U-Pro grubunda belirlenmiştir. Tüm yumuşak doku parametrelerinde, yani GT1–GT3 (marjinal kemiğin sırasıyla 1, 2 ve 3 mm apikalinde ölçülen diş eti kalınlığı) ve GT4 (marjinal kemik seviyesinin 1 mm apikalindeki kemik [BKK] üzerindeki diş eti kalınlığı) değerlerinde, U-Ret grubunda en yüksek, L-Pro ve L-Ret gruplarında ise en düşük ortalamalar kaydedilmiştir (p<0,001). U-Pro ve L-Pro gruplarında, MBL dışındaki tüm parametrelerde zamanla azalma görülmüştür (p<0,05). L-Ret grubunda ise BKK, GT1 ve GT2 değerlerinde artış kaydedilmiştir (p<0,05). Alt grup analizlerinde, U-Pro grubunda santral dişler en yüksek, kanin dişler ise en düşük yumuşak doku kalınlığına sahip bulunmuştur. U-Ret grubunda santral dişlerde en yüksek GT4, kanin dişlerde ise marjinal diş eti–marjinal kemik arası mesafeyi ifade eden SDY'nin en yüksek olduğu saptanmıştır. ROC analizinde; BKK için 0,495 mm, GT1 için 0,715 mm ve SDY için 3,895 mm değerleri, ince fenotipi ayırt eden eşik değerler olarak belirlenmiştir. Bu bulgular doğrultusunda, ultrasonografinin ortodontik tedavi sonrası dönemde periodontal dokuların izlenmesinde etkin bir yöntem olduğu ve sabit pekiştirme apareylerinin uzun dönem biyolojik etkilerinin fenotip temelli olarak değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. İnce fenotipli bireylerde sabit retainer kullanımının daha dikkatli planlanması ve düzenli klinik kontrollerle izlenmesi önerilmektedir.