Ortoreksiya nervoza'nın yordayıcıları: Sağlık ve ölüm kaygısı, obsesif kompulsif kişilik özellikleri ve somatizasyon

Bu çalışmada ortoreksiya nervoza eğilimini yordayan değişkenlerin araştırılması amaçlanmıştır. Araştırmanın örneklemi 18-65 yaş arasında, Türkiye'de ikamet eden, anadili Türkçe olan ve okuma yazma bilen 401 kişiden oluşmaktadır. Araştırmada kullanılan veri toplama araçları Google Forms aracılığı ile hazırlanmış olup yine sosyal iletişim kanalları kullanılarak katılımcılara ulaştırılmıştır. Katılımcılar Demografik Bilgi Formu, Teruel Ortoreksiya Ölçeği, Sağlık Anksiyetesi Ölçeği, Ölüm Anksiyetesi Ölçeği, Kısa Semptom Envanteri Somatizasyon alt boyutu ve Kişilik İnanç Ölçeği Kısa Formunun Obsesif Kompulsif Kişilik Özellikleri alt boyutunu doldurmuştur. Demografik soru formunda yer alan bazı demografik değişkenlerin ortoreksiya nervoza puanları üzerindeki etkilerine bakmak amacıyla Bağımsız Örneklem T Testi yapılmıştır. Yapılan analiz sonucunda ortoreksiya nervoza eğilimlerinin diyet yapma, egzersiz yapma, sağlıklı yeme ve egzersiz içerikli web sayfalarını takip etme faktörlerine göre anlamlı şekilde farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Diyet yapan, egzersiz yapan ve bu tür web sayfalarını takip eden kişilerde, ortoreksiya nervoza eğiliminin diyet yapmayan, egzersiz yapmayan ve web sayfası takip etmeyenlere kıyasla daha yüksek olduğu bulunmuştur. Değişkenler arasındaki ilişkileri incelemek amacıyla Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Analizi yapılmıştır. Ardından ortoreksiya nervozayı yordayan değişkenleri tespit etmek amacıyla Hiyerarşik Çoklu Regresyon Analizi yürütülmüştür. Araştırmadan elde edilen sonuçlar obsesif kompulsif kişilik özellikleri, sağlık kaygısı ve ölüm kaygısının ortoreksiya nervoza ile pozitif yönde anlamlı şekilde ilişkili olduğunu göstermektedir. Somatizasyonun ise ON ile doğrudan bir ilişkisi bulunmamaktadır. Yapılan regresyon analizinde ise yalnızca obsesif kompulsif kişilik özellikleri ve sağlık kaygısının ortoreksiya nervoza üzerinde yordayıcı bir etkisi olduğu görülmüştür. Ölüm kaygısı ise yordayıcı bir etki göstermemiştir. Elde edilen bu sonuç; ortoreksiya nervoza eğiliminin bir kısmının obsesif kompulsif kişilik özellikleri ve sağlık kaygısı değişkenleri tarafından açıklandığına işaret etmektedir. Obsesif kompulsif kişilik özellikleri ile ortoreksiya nervoza arasındaki ilişkide sağlık ve ölüm kaygısının aracılık etkisine bakmak için PROCESS Makro Analizi Model 4 kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgular obsesif kompulsif kişilik özellikleri ile ortoreksiya nervoza arasındaki ilişkide sağlık kaygısının kısmi aracılık etkisi olduğunu ortaya koymuştur. Bu bulgular obsesif kompulsif kişilik özellikleri yüksek olan kişilerin sağlık kaygısını da daha yüksek düzeyde deneyimlediklerini ve sağlık kaygısındaki artışın ortoreksiya nervoza eğilimini arttırdığını göstermektedir. Başka bir deyişle obsesif kompulsif kişilik özellikleri ortoreksiya nervoza eğilimini kısmi olarak sağlık kaygısındaki artışa etkisi ile açıklamaktadır. Obsesif kompulsif kişilik özellikleri yüksek olan kişiler hayatlarındaki birçok alanda yaygın biçimde bir şeyleri eksiksiz yapma ve kontrol altında tutma ihtiyacı duymaktadır. Bu durumun bazı kişiler için sağlıklarını da kontrol altında tutma çabası şeklinde ortaya çıkabileceği ve bunun da artan sağlık kaygısı ile ilişkili olabileceği düşünülebilir. Kişinin sağlıklı olma çabaları beslenme biçimini de katı bir biçimde düzenlemesini beraberinde getirebilir. Bu kişilik özellikleri ile birlikte ortaya çıkan sağlık kaygısının da beslenmenin de en ince detaylarıyla düzenlenmesi ile ortoreksiya nervoza eğilimini arttırabileceği düşünülmüştür. Yapılan aracılık analizinde ölüm kaygısının herhangi bir aracı etkiye sahip olmadığı görülmüştür. Bulgular ilgili literatür eşliğinde tartışılmıştır.