Oryantalizm ve oksidentalizm kavramları çerçevesinde Ortadoğu'da güç denklemleri

Batı, tarihi yönlendirme gücü aracılığıyla siyasi, kültürel ve iktisadi alanda ötekileştirdiği Batı dışı toplumlara uyguladığı hegemonya ile varlığına meşruluk kazandırmıştır. Batı bu kazanımıyla kendini özne olarak konumlandırırken yazma, kurgulama, yaratma pratiğiyle Doğu'yu da nesne olarak konumlandırmıştır. Bu anlamda Batı, epistemolojik açıdan ötekileştirdiği toplumları sosyolojik anlamda şekillendirmiştir. Batı, kendisinin dışındaki toplumlar üzerinde egemenlik kurmaya çalışmış ve bu, yeni ideolojilerle neticelenmiştir. Böylece Orient (Doğu) ile oksident (Batı) arasında bilgi, güç ve iktidar yönüyle bir uçurum oluşmuştur. Doğu'ya Batı perspektifiyle bakma anlamına gelen Oryantalizm ve Batı'ya Doğu perspektifiyle bakma anlamına gelen oksidentalizm kavramları ortaya çıkmıştır. Oryantalizm doğası gereği güç erkini de barındırmaktadır. Bu noktada güç, hegemonyaya dönüştüğü alanlarda baskı unsuru oluşturur. Orta Doğu Oryantalist perspektifin etkisiyle tanımlanmış politik bir kavramdır. Oryantalist bakış açısı doğası gereği, tanımlama ve sınırları belirlemede egemen bir unsur olarak siyasi güç ilişkilerini barındırdığı için mevcut konumunu devam ettirmektedir. Orta Doğu'da yaşanan sorunlarda Oryantalizmin hegemonyaya dönüştüğünü görebilmekteyiz. Oryantalizme karşı Doğu toplumlarının karşıt görüş olarak uygulamaya koyduğu Oksidentalizm, bir güç ilişkisinden ziyade gücün kültüralist eleştirisini içermektedir. Bu çalışmada, mekân tanımlaması bakımından objektif nitelik taşımayan Orta Doğu söylemi ve Orta Doğu'da var olan güç mücadelesi Oryantalizm ve Oksidentalizm kavramları çerçevesinde ele alındı. Bu kapsamda çalışmanın birinci bölümü, giriş bölümünden oluşmakta olup, çalışmanın amacı, kapsamı, literatür özeti, materyal ve metodolojisinin tartışıldığı bölümdür. İkinci Bölümü coğrafyanın mekân algısı ve kavramsal mekânlar başlığı çerçevesinde ele alınarak burada Doğu, Batı, Orta Doğu, Avrupa ve Avrupamerkezcilik başlıkları tartışılmıştır. Üçüncü Bölümde ise, Oryantalizm ve Oksidentalizm başlıkları kavramsal, kuramsal ve tarihsel olarak ele alındıktan sonra Oryantalizm ve Oksidentalizm coğrafi sınırları belirlenmiştir. Dördüncü Bölümde ise Oryantalizm ve Oksidentalizmin coğrafi unsurları başlığı altında ele alınarak, Oryantalizm ve Oksidentalizmi etkileyen coğrafi faktörler, Oryantalizm ve Oksidentalizmin güç ve sömürgecik ile ilişkisi çerçevesinde değerlendirilmiştir. Beşinci bölümde ise Orta Doğu'da güç mücadelesi, Orta Doğu'nun jeopolitik değişimi, milliyetçilik, siyasal islam ve terörizm başlıkları altında Oryantalist ve Oksidentalist bakış açıları çerçevesinde değerlendirimiştir. Anahtar kelimeler: Oryantalizm, Oksidentalizm, Doğu-Batı, Orta Doğu, Orta Doğu'da güç denklemi.