Osip İvanoviç Senkovskiy'in "Türk Seferlerine Giden Rus Askerleri İçin Cep Kitabı" adlı eserinin incelenmesi

Tarih boyunca sınır komşumuz olan Rusya ile gerçekleştirdiğimiz çeşitli faaliyetler sonucunda Türk dilinin bilinirliği Ruslar arasında artmıştır. Böylece Rusya'da Ruslara yönelik Türkçenin öğretimi faaliyetleri de artış göstermiştir. Bu faaliyetlerin artışı ise çeşitli öğretim materyallerinin ortaya çıkışını sağlamıştır. Ruslara Türkçe öğretimi konusunda bir öğretim materyali oluşturmanın ilk adımlarını atan kişi Osip İvanoviç Senkovskiy'dir. Bu çalışma, 19. yüzyıl Rus Türkolojisinin öncülerinden Osip İvanoviç Senkovskiy tarafından hazırlanan "Türk Seferlerine Giden Rus Askerleri İçin Cep Kitabı" adlı eserin, çeşitli açılardan değerlendirilmesini amaçlamaktadır. Osmanlı-Rus savaşlarının olduğu dönemde hazırlanan bu eser, Rus askerlerinin Osmanlı coğrafyasında iletişim kurmalarını sağlamak amacıyla pratik bir dil öğrenme kılavuzu olarak tasarlanmıştır. Çalışmada, eserde kullanılan Türkçe öğretim yöntemleri, dil bilgisel kuralların sunumu ve kelime dağarcığı açısından bir çözümleme yapılmıştır. Ayrıca, dil bilgisel yapıların açıklanışı, örnek cümlelerin niteliği ve dil öğrenenlere sunulan pratik çözümler detaylı şekilde ele alınmıştır. Bununla birlikte incelenen eserde dil bilgisi konularının veriliş sırası, dil bilgisi öğretiminde kullanılan yöntem ve yaklaşımlar, dil bilgisi öğretiminde dört temel becerinin bir araç olarak kullanılıp kullanılmadığı, eserin sözlük ve günlük konuşma metinleri bölümlerinin içerik ve biçimsel özellikleri ve eserin Türkçenin söz konusu dönem ve sahasını ne derece temsil ettiği tespit edilmeye çalışılmıştır. Söz konusu araştırmada nitel araştırma tekniklerinden doküman incelemesi kullanılmıştır. Tez, eserin pedagojik özelliklerini ortaya koyarken, bazı eksikliklerini de vurgulamaktadır. Özellikle dilbilgisi kurallarının derinlemesine işlenmemesi ve öğrenicilerin farklı seviyelerine uygun bir sistematik sunulmaması gibi yönler, eleştirel bir gözle değerlendirilmiştir. Buna karşın, eserin Türkçe öğretiminde o dönem için önemli bir kaynak olduğu ve dil öğrenim sürecini askerlerin ihtiyaçlarına göre pratikleştirdiği belirlenmiştir. Araştırmanın sonucunda Senkovskiy'in Rusya'da Türkçenin öğretimi konusunda dikkate değer bir şahsiyete sahip olduğuna ve incelenen eserin Rusya'da Türkçe öğretiminin tarihi açısından önemli bir yere sahip olduğuna ulaşılmıştır.