Osmaneli (Bilecik) çevresinde tarımsal biyoçeşitlilik ve etnobotanik araştırmaları

Bu çalışma; Osmaneli (Bilecik) Çevresinde halkın faydalandığı doğal ve tarımsal bitkileri belirlemek ve bu bitkilerin kullanım çeşitliliğini ortaya koymak amacıyla yapılmıştır. Çalışma 2012 ve 2014 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Çalışma, kapsamında Osmaneli ilçe merkezinde bulunan 4 mahalle ve ilçeye bağlı 27 köy gezilmiştir. Araştırma esnasında 115 kaynak kişi ile görüşülmüştür. Yörede yürütülen etnobotanik çalışmalar sonucunda; 62 familyaya ait 161 bitki taksonunun yöre halkı tarafından kullanıldığı tespit edilmiştir. Bu bitkilerden 147'si doğal, 14'ü ise yetiştirilen kültür bitkileridir. Yetiştirilen bitkilerin bazıları aynı zamanda yörede doğal olarak da bulunmaktadır. Bu bitkilerden; 82'si gıda, 44'ü tıbbi (37'si insan hastalıkları tedavisinde, 7'si hayvan hastalıkları tedavisinde), 22'si hayvan yemi, 31'i el sanatlarında (15'i ağaç işlerinde, 10'u süpürge olarak, 6'sı boya elde etmede), 12' si yakacak, 43'ü de diğer yararlı bitkiler (28'i süs bitkisi, 9' u ipek böcekçiliğinde, 6'sı arı bitkisi) olarak kullanılır. Ayrıca bu bitkilerden; sakız, çay, yağ elde etme amacıyla, çocuk oyunlarında, çit bitkisi olarak, zehir olarak, nazara karşı vb. birçok alanda kullanımı olan, efsane ve hikayelere konu olan, 49 bitki taksonu kayıt altına alınmıştır. Ayrıca kullanımı ve yöresel ismi tespit edilen bu bitkilerden 8'i endemik taksondur. Yörede tıbbi olarak kullanılan bitkilere ait 31 reçete kaydedilmiştir. En fazla takson içeren ilk 5 familya sırasıyla; Rosaceae (12), Asteraceae (11), Liliaceae (9), Lamiaceae (8) ve Brassicaceae (6) olarak belirlenmiştir. Yörede yapılan çalışmalarda 16 bitki taksonuna ait etnobotanik veriler tarafımızdan ilk kez kayıt altına alınmıştır. Ayrıca daha önce farklı yörelerdede kullanılışı tespit edilmiş 46 bitkinin bilinen faydalanma yöntemlerine yeni kullanım yöntemleri ilave edilmiştir. Çalışmada tarımsal biyoçeşitlik kapsamında yapılan incelemelerde kimi yok olmaya yüz tutmuş, kiminin ekim alanları iyice daralmış, kimi taşıdığı ticari değerden dolayı ekim alanlarını korumuş 103 tane yerel tarımsal çeşit kayıt altına alınmıştır.