Osmanlı Devleti'nde tütün üretimi ve Sinop Sancağı örneği

Amerika kıtasının keşfinden sonra denizciler vasıtası ile Eski Dünya'ya tanıtılan tütün kısa sürede dünyanın birçok bölgesine yayıldı. Tütün ekiminin ve kullanımının zaman içinde yaygınlaşması ile tütün; edebiyat, din, hukuk ve devlet yönetimi gibi birçok alanda ele alınıp irdelendi. Yangınlara sebep olması, insanın üzerine sinen kötü kokusu, kimilerince vakit kaybı olarak değerlendirilmesi, bazen ise yönetimi eleştirenleri bir araya toplaması gerekçe gösterilerek tütün hemen hemen girdiği tüm ülkelerde yasaklarla karşılaştı. Bu çerçevede kimi zaman tütün ziraatıyla uğraşanların ellerinden toprakları alındı, kimi zaman ise tütün içenler bunun bedelini canları ile ödedi. Ne var ki tütün ekimi, kullanımı ve ticareti alınan tüm önlemlere rağmen engellenemedi. İlerleyen süreçte ise tütün, devletler için bir numaralı gelir kaynağı durumuna geldi ve toplumun önemli bir geçim kapısı oldu. Bu çalışmada ilk olarak tütün bitkisinin bulunması, Avrupa'da ve Osmanlı Devleti'nde yaygınlık kazanması ele alındı. Ayrıca ana hatlarıyla tütünün Osmanlı Devleti ve tebaası için önemi ile XIX. yüzyılın son çeyreğinde tesis edilen Reji İdaresi ve uygulamaları incelenen konular arasındadır. Çalışmanın mikro ölçekli odak noktasını ise, XIX. yüzyılın son çeyreğinin başlangıcından XX. yüzyılın ilk çeyreğinin sonlarına kadar Kastamonu vilayetine bağlı bir sancak konumunda olan Sinop'taki tütün ziraatı ve Reji İdaresi'nin bölgedeki uygulamaları oluşturdu. Çalışma esnasında, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı'nda yer alan Osmanlı ve Cumhuriyet dönemi arşiv vesikaları, çeşitli süreli yayınlar ile telif ve tetkik eserler yararlanılan kaynaklar arasındadır. Tütün ziraatından hareketle ve ortaya çıkan bulgular çerçevesinde Geç Osmanlı Dönemi'nde Sinop'un sosyo-ekonomik yapısına ışık tutulmaya çalışıldı. Anahtar Kelimeler: Tütün, Osmanlı Devleti, Sinop, Duyûn-u Umumiye, Rüsum-i Sitte, Reji İdaresi, Kaçakçılık, Muharrem Kararnamesi.