Osmanlı diplomatikasında modern bir belge türü: Evrak-ı sahiha

Osmanlı Devleti'nde Tanzimat dönemiyle beraber devletin birçok alanında modernleşme çalışmalarına başlanmıştır. Atılan adımların başarıya ulaşması için gereken şartlardan en önemlisi, yetersiz kalan ve artırılması gereken mali gelir olmuştur. Devlet gelirine katkı sağlaması için bürokrasi alanında uygulamaya konulan çalışmalardan biri de "evrak-ı sahiha" adıyla çıkarılan belge grubu olmuştur ve tezde bu belge grubu incelenmiştir. Evrak-ı sahihanın ele alındığı bu çalışma, evrak-ı sahihanın ilk çıkarıldığı tarihten (1845), evrak-ı sahiha olarak adlandırılan belge türlerinin üzerine pul yapıştırılma uygulamasına geçildiği tarihle (1882) sınırlı tutulmuştur. Tezde, evrak-ı sahihanın bu zaman zarfındaki gelişim aşamaları, idaresinin nasıl bir sisteme sahip olduğu, evrak-ı sahiha uygulamasında oluşan sıkıntılar ve sorunlara bulunan çözümler ele alınmıştır. Evrak-ı sahihayı kapsamlı şekilde açıklamaya çalıştığımız tezimizde; tanımlar, örnekler, çıkarılmış kanunlar, uygulanan tarifeler ve idari kurallara ağırlık verilmiştir. Araştırmada arşiv belgelerini tarama, belgelerin analizi, belgelerin çevirisi ve betimleme metotları kullanılmıştır. Tezin temel kısmının oluşmasına Süleyman Sûdî'nin "Defter-i Muktesid" adlı eseri, Düstur dergisinin 1.Tertibi, Osmanlı Arşivinden edinilen belgeler ve maliye defterleri büyük katkı sağlamıştır. Araştırmalar neticesinde bulunan kaynaklar incelenerek evrak-ı sahihaya dair bilgiler teze aktarılmış ve çalışma sonucunda hedeflenen amaca ulaşılmaya gayret edilmiştir.