Osmanlı Dönemi'nin 19. yüzyılında dini yapılarda modernleşme etkisi; Nuruosmaniye camii, Dolmabahçe camii, Ortaköy camii, Keçecizade Fuat Paşa camii ve türbesi

Bu çalışmada, Osmanlı Devleti'nin 19. yüzyıl batılılaşma örneklerinin, mimari açıdan niteliği cami örnekleri üzerinden incelenmiştir. 18. yüzyılın son örneği Nuruosmaniye Camii ve daha sonraki süreçlerde Osmanlı'nın Dolmabahçe, Ortaköy ve Keçecizade Fuat Paşa Camii ve türbesi örnekleri üzerinden değerlendirmelerde bulunulmuştur. Bu açıdan cami örneklerinde özellikle de mimari açıdan gelişmelerin barok ve ampir üslup ile gelişme kazandığı, ayrıca eklektik çalışma örneklerinin fazla olduğu görülmüştür. Genel bağlamda bezeme ve süsleme çalışmaları, pencere farklılıkları, minber, minare, kubbe, ağırlık kulesi etkisi, hünkâr mahfili, mihrap, dekoratif form örnekleri gibi bu tür çalışmalar, batılılaşma etkisinde kullanılan malzemelere, klasik formdan daha çok renklendirilmiş form örneklerine geçişler şeklinde yorumlanabilir. Batılılaşma etkisi için rûmi motiflerin de kullanımı, renklerin daha canlı kullanımı, mermerden yapıların geliştirilmesi, korkuluk anlayışının oluşturulması, pencere modellerinde değişimlerin dikkate alınması gibi konular, camiler için belirtilebilmektedir. Araştırma bulgularında genel kapsamda, Osmanlı'da cami örneklerinde batılılaşmanın süsleme ve bezeme açısından yaygınlığı, örneklerin mihrap, minber, minare, kubbe, hünkâr mahfili, pencere motifleri, çiçek desenleri gibi çeşitli düzeydeki faktörlere göre yaygınlaştığı belirlenmiştir.