Osmanlı dönemi Novi Pazar'da imar faaliyetleri

Bu tez güneybatı Sırbistan'daki Novi Pazar şehrine odaklanarak onun Osmanlı İmparatorluğu Dönemi'ndeki gelişimini sunmaktadır. Çalışmada, Novi Pazar'ın Osmanlı idaresindeki kuruluş dönemi, 1450'li yıllarından 1912 yılına kadar incelenmektedir. Novi Pazar, eski Sırp Ras başkentine yaklaşık 11 km uzaklıkta, açık bir Osmanlı yerleşimi olarak kurulmuştur. Yani bir Osmanlı yerleşimi olarak Novi Pazar, daha önceki bir Sırp Orta çağ yerleşiminin yeniden şekillendirilmesiyle oluşturulmuştur. Osmanlılar, bilindik bir İslami şehir planı uygulamaya çalıştılar. Bu iki kültürün hareketli bir ticari merkezde karşılaşması, uyumlu bir bütün halinde birleşen farklı kalıplar, dinamikler ve mimari özellikler üretmiştir. Novi Pazar'ın gelişiminin daha iyi anlaşılabilmesi için coğrafyası, topoğrafyası ve tarihî özelliklerinin yanı sıra Osmanlı başkenti ve bölgedeki diğer önemli merkezlerle bağlantısı da incelenmektedir. Novi Pazar'daki beş yüzyıllık Osmanlı yönetimi boyunca gelişen ticaret ve yerleşim alanı, şehrinin büyümesini etkileyen çeşitli ekonomik, politik, sosyal ve kültürel koşulların bir ürünü olarak açıklanmaktadır. Çarşılar, meydanlar, ticari ve dini yapılar, konutlu mahalleleri şeklinde uygulanan mimari özellikler incelenerek, yerel gelenek, görenek ve kodların bir kavşak noktasında yer alan bu şehrinin „görkemli mimari eserler" yapılmasını engellemiştir. Sonuç olarak Osmanlı yönetiminin başlangıcında kullanılan ve "başkent üslubu" olarak bilinen mimari üslup, 20. yüzyıla kadar Novi Pazar'ın imar faaliyetlerinde de bulunmaktadır. Diğer tarafta mimari formların çeşitliliği ve kentsel alan, zamansal ve mekânsal dönüşümlere doğrudan yanıtlar üretilmektedir. Bu yüzden inşa edilen yapıların işlevsel bileşenlerini takip eden Novi Pazar, Osmanlı yönetimi sırasında bir arada var olan ancak birbirine karışmayan farklı kimliklerin birliği olmayı başarmıştır.