Osmanlı İmparatorluğu'nda askerî teknoloji, harp malzemelerinin tedariki ve Cebehâne-i Âmire (1718-1788)

Osmanlılar, erken tarihlerden başlayarak ateşli silahları muharebe alanında kullanmışlar ve kapıkulu ocaklarından bir bölümünü bu işle görevlendirmişlerdir. Ayrıca başta İstanbul olmak üzere, imparatorluğun çeşitli yerlerinde top dökümhaneleri, baruthaneler ve silahhaneler açarak söz konusu ocakların ihtiyacı olan silah ve mühimmatı üretmişlerdir. Çalışma kapsamında Osmanlıların harp aletlerini üretmek, bakımlarını yapmak ve muharebe sahasına ulaştırmakla sorumlu olan cebeciler ile Cebehâne-i Âmire detaylı şekilde ele alınmıştır. Cebecilerin başta barut, tüfek ve fişek imalatları olmak üzere harp aletlerinin üretimindeki sorumlulukları kapsamlı şekilde tartışılmıştır. Ayrıca imparatorluktaki askeri manifaktürlerin kurulduğu yerler listelenip söz konusu tesislerin faaliyette bulundukları yıllar incelenmiştir. Cebehâne-i Âmire'nin taşra teşkilatının da incelendiği bu çalışmada ayrıca imparatorluğun merkez cephanesinin yanı sıra hudutlardaki çeşitli Osmanlı garnizonlarının silah ve cephane mevcutları incelenerek Osmanlı kalelerinin mühimmat sıkıntısı yaşayıp yaşamadıkları tartışılmıştır. Osmanlı İmparatorluğu'nun silah sanayisi incelendiği bu çalışmanın ele aldığı dönem 1718'de sona eren Osmanlı- Habsburg Savaşları'ndan 1788 yılında başlayan Osmanlı- Rus ve Habsburg Savaşları'na kadarki tarihle sınırlandırılmış ancak bazı konularda kapsamlı açıklamalar yapılarak önceki dönemlere dair de bilgi verilmiştir. Tez kapsamında ayrıca, savaşlar gibi olağanüstü durumlarda ihtiyaç duyulan ilave silah ve mühimmatın ne şekilde üretildiği ya da ithal edildiği incelenmiştir. Osmanlıların hangi durum ve şartlarda silah ve mühimmat ithal ettiği tartışılarak, söz konusu ticareti etkileyen siyasi ve iktisadi faktörler tartışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Savaş, Silah, Sanayi, Cebeci, Lojistik, Ticaret, Avrupa.