A Russian intellectual in the Ottoman Empire: Konstantin N. Leontiev (1831-1891) on the eastern question

Bu tez, neredeyse unutulmuş olan bir Rus düşünürün, Konstantin Nikolayeviç Leontiyev'in demokrasi, liberalizm, milliyetçilik, Doğu-Batı ikiliği konusundaki fikirlerinin ışığında Şark Meselesi'ne bakışını incelemeyi amaçlamaktadır. Leontiyev bir diplomat olarak Osmanlı İmparatorluğu'nun çeşitli yerlerinde hemen hemen on yol geçirmiş, bu süre içerisinde hem uluslararası politika konusundaki kayda değer yorumlarını, hem de Balkan halkları hakkındaki ilginç gözlemlerini anlatan eserler kaleme almıştır. Leontiyev'in Bizansçılık adını verdiği siyasi ütopyası, diplomatik görevi sürecinde oluşmuştur.Bizansçılık, çeşitli estetik ve dini unsurların Leontiyev'in dairesel tarih anlayışıyla etkileşiminden doğmuştur. Leontiyev'in siyasete, tarihe ve dine yaklaşımının temelini özgün bir estetizm teorisinin oluşturduğu söylenebilir. Leontiyev, medeniyetlerin yükseliş ve çöküşlerini açıklamak için geliştirdiği tarih felsefesine bağlı olarak, Rusya'nın kültürel gerilemeden kaçabilmek için Bizans'tan devraldığı mirasa sahip çıkması gerektiğini vurgulamıştır. Bu estetik kaygılarla süslenmiş, milliyetçilik karşıtı, teokratik, Bizansçı bakış açısı, Leontiyev'in Şark Meselesi'ne, Osmanlı İmparatorluğu'na ve halklarına, yani Türklere, Yunanlılara, Bulgarlara bakışını anlamak için temel teşkil eder. Leontiyev'in muhafazakâr ütopyası, her ne kadar arzu edilir olmaktan çok uzaksa da, milliyetçilik, demokrasi ve liberalizm gibi kavramların teorik yetersizliklerini ele alışı bakımından sıradışı bir bakış açısı sunmaktadır.Anahtar sözcükler: Şark Meselesi, Bizansçılık, estetizm, tarih felsefesi.