Osmanlı İmparatorluğu`nun son döneminde insan hak ve özgürlüklerinin normatif gelişimi

ÖZET Bu çalışmada Osmanlı Imparatorluğu'nun 1808-1918 yılları arasındaki dönemi esas alınarak, üst hukuk normları açısından hukuksal ve özellikle insan hak ve özgürlükleri yönünden ortaya çıkan gelişmeleri incelenmiştir. Öncelikle insan hak ve özgürlüklerinin çağdaş ve evrensel tanımları yapılmış, bu kavramların batı dünyasında gerek düşünsel ve gerekse normatif açıdan tarihsel süreç içindeki gelişimleri üzerinde durulmuştur. Normatif gelişmelere esas alınan belgeler, uluslararası insan hak ve özgürlüklerinin incelediği alanda kabul görmüş esaslı hukuk belgeleri arasından seçilmiştir. Osmanlı İmparatorluğu'nun insan hak ve özgürlüklerine ilişkin normatif düzenlemelerine ilişkin incelemeye geçilmeden önce, Osmanlı İmparatorluğu'nun bu dönemdeki mevcut devlet ve hukuk yapısı ortaya konmuştur. Devlet yapısının doğrudan hukuksal yapıyı da etkilediği ve oluşturduğu fikrinden hareket edilmiştir. Özellikle devletin mutlak monarşik-teokratik yapısı ve bu yapı içindeki devlet kurumlarının konumları ortaya konmuş, devletin hukuki yapısını oluşturan İslam Hukuku ve müesseseleri incelenmiştir. 1808 yılında kabul edilen Sened-i İttifak ile başlayan ve esasen siyasal alandaki reformist hareketleri içeren dönem incelenirken; devleti bu reformlara zorlayan ve neden olan şartlara da kronolojik bir sıra dahilinde değinilmiştir. Özellikle düşünce alanındaki gelişmelere yer verilmiştir. Daha sonra ise üst hukuk normu olarak kabul edilen ve insan hak ve özgürlükleri açısından esaslı düzenlemeler içeren hukuk belgeleri olan Sened-i İttifak, Gülhane Hatt-ı Hümayunu, İslahat Fermanı ve nihayet Osmanlı Devleti'nin ilk ve tek yazılı anayasası niteliğini taşıyan Kanun-u Esasi ayrıntıları ile incelenmiş, özellikle insan hak veözgürlüklerine ilişkin düzenlemeler, ilgili metin içerisinden ayıklanarak yorumlanmıştır. Bu metinlerin ve içerdiği düzenlemelerin hukuksal değeri yorumlanmış bunların uygulanışına ilişkin bilgilere de yer verilmiştir. Bu çalışmalar yapılırken hukuksal temel esas alınmıştır. Araştırmada tarihsel bilim kurallarına dikkat edilmişse de, amaç tarih temelli bir araştırmadan çok, hukuk esas alınarak yapılan bir araştırma olmasıdır.