Otistik özellikler gösteren bireylerin görsel ve işitsel zihin kuramı test performanslarının değerlendirilmesi

Bu tez araştırmasının temel amacı otizm benzeri özelliklerin dağılımının belirlendiği sağlıklı yetişkin popülasyonunda otistik özellikler gösteren ve göstermeyen bireylerin zihin kuramı (ZK) becerileri başta olmak üzere sosyal biliş ve kişilik özelliklerine yönelik bir profil tespit etmektir. Bu bağlamda Çalışma I ve Çalışma II olmak üzere birbiriyle ilişkili iki çalışma gerçekleştirilmiştir. Çalışma I'in amacı 18-35 yaş arası üniversite öğrenci popülasyonunda otistik özelliklerin dağılımının ve yaygınlığının tespit edilmesi ve otistik özelliklere etki eden faktörlerin belirlenmesidir. Bu amaç doğrultusunda Çalışma I'de yaş ortalaması 20.09 olan (18-35 yaş aralığında) 815'i kadın ve 176'sı erkek olmak üzere toplam 991 gönüllü üniversite öğrencisinin otistik özelliklerini belirlemek amacıyla Otizm Spektrum Anketi (OSA) uygulanmıştır. Katılımcıların OSA'dan aldığı puanların 3 ile 38 puan aralığında normal dağılım göstererek değiştiği ve 17.27 (±4.689) ortalamaya sahip olduğu bulunmuştur. Yüksek ve düşük otistik özellikleri olan katılımcıları ayırt etmede bu OSA ortalamasının 1.5 standart sapma üzeri ve altı kesme kriteri olarak alındığı bu çalışmada, klinik olmayan genç yetişkin popülasyonunda OSA kesme puanının düşük otistik özellikler için 9 ve yüksek otistik özellikler için ise 23 olduğu tespit edilmiştir. Buna göre çalışmanın sonuçları popülasyonun %9.9'unun yüksek otistik özelliklere, %6.6'sının ise düşük otistik özelliklere sahip bireylerden oluştuğunu göstermiştir. Ayrıca katılımcıların otistik özelliklerinin başta cinsiyet olmak üzere eğitim düzeyi ve aylık gelir durumu gibi sosyodemografik faktörlere göre farklılık gösterdiği de bulunmuştur. Çalışma II'de öncelikle ZK becerilerinin sağlıklı yetişkinlerde ölçülmesini sağlayan geçerli ve güvenilir bir İşitsel Zihin Okuma Testi'nin (İZOT) geliştirilmesi ve sonrasında ise Çalışma I'de elde edilen dağılımın iki ucunda yer alan düşük ve yüksek otistik özellikleri olan katılımcıların empati, zihinselleştirme ve ZK becerileri olmak üzere sosyal biliş düzeylerinin karşılaştırılması amaçlanmıştır. İZOT'nin uyaran seçimi ile geçerlik ve güvenirlik çalışmaları 18-25 yaş aralığında toplam 186 (93'ü kadın) gönüllü üniversite öğrencisiyle yürütülmüştür. İZOT'nin A formunun iç tutarlılığı .83 ve B formunun iç tutarlılığı .76 olup iki yarıya bölme güvenirliği .87'dir. Testin kapsam geçerliği .82 olup yapı geçerliği İZOT'nin A formu ile .96, B formu ile ise .95 olarak bulunmuştur. Düşük ve yüksek otistik özellikleri olan iki grubun sosyal biliş ve kişilik testleri ile karşılaştırıldığı Çalışma II'de yaş aralığı 19 ile 25 arasında olan ve yaş ortalaması 20.94 olan 25'i (23 kadın ve 2 erkek) düşük otizm puanlı, 27 katılımcı (23 kadın ve 4 erkek) ise yüksek otizm puanlı grupta yer alan toplam 52 gönüllü üniversite öğrencisi ile çalışılmıştır. Çalışmadan elde edilen bulgular düşük otistik özellikleri olan katılımcıların, bilişsel empati ve sosyal beceri puanlarının yüksek otistik özellikleri olan gruptan anlamlı düzeyde daha yüksek olduğunu göstermiştir (sırasıyla p=.046 ve p=.001). Diğer taraftan düşük ve yüksek otistik özellikleri olan iki grubun zihinselleştirme ve ZK puanları arasındaki farkın düşük otistik özellikleri olan grubun lehine olmasına rağmen anlamlı düzeye ulaşmadığı gözlenmiştir (p<.05). Ayrıca çalışmada yüksek otistik özellikleri olan bireylerin kişilik profillerinin yüksek nörotisizm ve düşük dışadönüklük ile karakterize olduğu bulunmuştur (sırasıyla p=.006 ve p=.000).