Otomatik bilgi değişim anlaşmaları ve olası etkileri

Uluslararası vergilendirme alanındaki en önemli sorunlardan biri, devletlerin mukimlerinin yurtdışında bulunan vergiye tabi varlık ve gelirleri hakkında yeterince bilgi sahibi olamamalarıdır. Bu eksikliği giderebilmek amacıyla, zaman içerisinde hukuki dayanağını çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarının bilgi değişim maddelerinden alan farklı yöntemler kullanılmış, ancak otomatik bilgi değişiminin (AEOI) uygulamaya girdiği döneme kadar etkili ve başarılı sonuçlar elde edilememiştir. Günümüzde uluslararası alanda AEOI, ABD'nin uyguladığı FATCA ve OECD tarafından geliştirilen ve tüm ülkelere açık olan Ortak Raporlama Standardı (CRS) çerçevesinde gerçekleştirilmektedir. OECD sekretaryasında 2018 yılından itibaren CRS'nin devreye alınmasıyla beraber küresel ölçekte bir bilgi paylaşım ağının temelleri atılmıştır. Bu kapsamda CRS'nin, ister gönüllü olarak isterse uluslararası baskıyla olsun, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasında hızlı bir şekilde yayılması ve ilk aşamadan itibaren önemli tutar ve mahiyette bilgi paylaşımının gerçekleştirilebilmiş olması, başarı umutlarını artırmıştır. ABD tarafından 2012 yılında uygulanmaya başlanılan FATCA ve yaygınlaşan CRS sayesinde son yıllarda vergi cennetlerine olan fon akımının tersine dönmüş olması, vergi mükelleflerinin ciddi sayı ve tutarlarda gönüllü beyanda bulunuyor olmaları ve ilk bulguların vergi gelirleri üzerinde olumlu etkiyi işaret etmesi AEOI'nın kapsamının daha da genişletilmesi ve yaygınlaştırılmasını teşvik etmektedir. Ancak bu durum her şeyin yolunda olduğu ve uygulamaların hatasız ve eksiksiz olduğu anlamına da gelmemektedir. Çalışmamızda; öncelikle AEOI uygulamaları hakkında bilgi verilmiş, konuyla ilgili literatür taranmış, önceki çalışmalar değerlendirilmiş, Küresel Forum'un gözden geçirme faaliyetlerinin sonuçları paylaşılmış, söz konusu uygulamalar analiz edilerek, eksiklik ve yetersizlikleri tespit edilmiş, bu uygulamalardan kaçma yöntemleri araştırılmış, olası etkileri ayrıntılı şekilde saptanarak değerlendirilmiş ve daha etkili bir uygulama için öneriler geliştirilmiştir. Ayrıca, hipotez olarak ortaya konan AEOI'nın olası etkilerinin, uygulama sahasında görülüp görülmediğinin tespiti amacıyla yarı yapılandırılmış görüşme yöntemiyle veri toplanmış ve sonuçları analiz edilmiştir.