The formation of national identity in Uzbekistan: Imperial, Soviet and post Soviet policies

Bu yüksek lisans tezi, Özbekistan'ın ulusal kimliğini şekillendiren tarihsel süreçleri incelemekte ve kimliğin Sovyet döneminden bağımsızlığa kadar olan evrimini analiz etmektedir. Çalışma, kuramsal temellerle başlayarak milliyetçiliği primordialist, modernist (Gellner, Anderson), etnosimvolist (Smith) ve postkolonyal yaklaşımlar üzerinden değerlendirmektedir. Ardından, Çarlık Rusyası'nın Türkistan'daki kimlik politikaları ele alınmakta; bu çerçevede Ruslaştırma, dini kontrol ve Cedidcilerin kültürel direnişi incelenmektedir. Sovyet dönemi ise imparatorluğun çöküşü, Bolşeviklerin ulusal politikaları ve başlangıçta yerel kimliği teşvik eden ancak sonrasında ideolojik bağımlılığı pekiştiren "korenizatsiya" (yerelleştirme) stratejisi üzerinden analiz edilmektedir. 1924'teki ulusal-territoryal sınırlama sırasında, Sovyetlerin Özbekistan'ı yaratma süreci yukarıdan aşağıya bir inşa olarak, kontrol ve sınıflandırmaya dayalı biçimde sunulmuştur. "Halkların dostluğu" ve "sosyalist yurtseverlik" gibi merkezi kavramlar, etnik biçimleri merkezi denetim altındaki Sovyet benliğine entegre etmeyi amaçlamıştır. Tezin son bölümleri, bağımsızlık sonrası ulus inşa süreçlerini ele almaktadır. Popüler bir milliyetçi hareketin bulunmadığı bir bağlamda, yönetici elit meşruiyetini sağlamak amacıyla milliyetçiliği yeni bir araç olarak kullanmıştır. Bu süreçte tarih yeniden yazılmış, Özbek dili ve İslam mirası öne çıkarılmış, seçici hafıza kurumsallaştırılmıştır. Resmî söylem vatandaşlık temelli dayanışmayı vurgulasa da, ulus inşası çoğunlukla etnik Özbeklerin hâkimiyetini pekiştirmiş ve kapsayıcı çoğulculuğa karşıt bir yön izlemiştir. Genel olarak tez, Özbekistan'ın ulusal benliğinin Sovyet mirası ile otoriter yönetimin birleşimi sonucu oluştuğunu; bu kimliğin istikrar, merkezileşme ve ideolojik uyumla karakterize edilen hibrit, devlet odaklı bir yapı olduğunu vurgulamaktadır. Anahtar Kelimeler: Ulusal kimlik, Sovyet milliyet politikası, Sovyet sonrası Özbekistan, Ulus inşası, Cedidcilik, Ruslaştırma, Korenizatsiya, İcat edilmiş gelenekler, Otoriter sekülarizm, Postkolonyal milliyetçilik