Özel eğitim uygulama okulları ikinci kademede yürütülen müzik ve oyun dersinin işlenişinin incelenmesi (Ankara ili örneği)

Ülkemizde özel eğitim ihtiyacı olan bireylerin eğitim öğretim faaliyetlerini gerçekleştirmek üzere pek çok kurum bulunmaktadır. Bu kurumlara örnek olarak Milli Eğitim Bakanlığına bağlı Özel Eğitim Uygulama Okulları gösterilebilir. Özel Eğitim Uygulama Okullarında orta veya ağır düzeyde otizmli öğrenciler ile orta veya ağır düzeyde zihinsel yetersizliğe sahip öğrenciler eğitim görmektedir. İlgili okulun birinci ve ikinci kademe haftalık ders çizelgeleri incelendiğinde ise haftada üç saat müzik ve oyun dersi işlendiği göze çarpmaktadır. Bu araştırmada, Özel Eğitim Uygulama Okulları ikinci kademede yürütülen müzik ve oyun dersinin işlenişinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması modeli kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2019-2020 eğitim öğretim yılında Ankara ili ikinci kademe Özel Eğitim Uygulama Okullarında görev yapan 20 kadrolu müzik öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmış ve içerik analizi yöntemi ile incelenmiştir. Araştırma kapsamında Özel Eğitim Uygulama Okullarında yürütülen müzik ve oyun dersi, eğitim öğretimin çeşitli bileşenleri dikkate alınarak incelenmiştir. Bu doğrultuda (a) müzik ve oyun dersini alan öğrencilere, (b) dersin yürütüldüğü ortama, (c) dersin hazırlık sürecine, (ç) dersin uygulanışına, (d) ders çıktısı olarak düzenlenen gösterilere, (e) dersin ölçme ve değerlendirmesine ve (f) öğretmenlerin beklenti ve önerilerine ilişkin bulgular sunulmuş ve çeşitli sonuçlara ulaşılmıştır. Bu doğrultuda; kurumlarda otizm ve zihinsel yetersizlik gruplarının yanı sıra birden fazla yetersizliği olan öğrencilerin bulunduğu, bazı istisnalar dışında öğrencilerin genelinin müzik ve oyun dersine karşı olumlu tutum sergilediği, Özel Eğitim Uygulama Okullarının bir kısmı yetersizlik türlerine göre ayrı okul veya ayrı sınıf olarak düzenlenirken bazı okullarda karma eğitim verildiği ve görüşme yapılan okulların yarısı müzik ve oyun dersi için oldukça donanımlı iken bazı okullarda eğitimi aksatan yetersizliklerin mevcut olduğu saptanmıştır. Bunlara ek olarak dersin hazırlık sürecinde faydalanmak üzere özel gereksinimli bireylere özelleştirilmiş müzik ve oyun dersi kaynaklarının yetersiz olduğu ve öğretmenlerin dersi hazırlarken öğrencilerin düzeyine ve yetersizlik türüne uygun etkinlikler planlamaya özen gösterdikleri tespit edilmiştir. Dersin uygulanışında ise en çok ritim çalgıları, Orff çalgıları ve tuşlu çalgıların kullanıldığı; öğretmenlerin tamamına yakınının derste teknolojiden temel düzeyde faydalandığı; en çok ritim çalışmaları, müzikli/eğitsel oyunlar ve şarkı söyleme etkinliklerine yer verildiği öğretmen görüşlerinden anlaşılmıştır. Bunların yanı sıra öğretmenlerin öğrencilerin çeşitli gelişim alanlarını destekleyici etkinlikler oluşturdukları, derste en çok Orff yaklaşımını ve gösterip yaptırma yöntemini kullandıkları, öğrencilerin ders içi davranışlarının yönetiminde önemli oranda ödül-ceza ve sınıf öğretmeni ile iş birliği yöntemlerinden faydalandıkları, dersi yürütürken yoğun olarak öğrencilerin özel gereksinimine bağlı yaşanan zorluklarla karşılaştıkları, bazı öğretmenler karşılaştıkları bu zorluklar karşısında çeşitli faaliyetlerle kriz yönetimi uygulamaya çalışırken bazı öğretmenlerin müdahale konusunda sınıf öğretmenlerinden destek almayı tercih ettiği saptanmıştır. Ayrıca tüm okullarda ders çıktısı olarak gösterilerin düzenlendiği ifade edilirken öğretmenlerin önemli bir kısmının ölçme-değerlendirme yapmadığı ve müzik ve oyun dersinde çoğunlukla sistemli ve planlı bir ölçme-değerlendirme sürecinin olmadığı anlaşılmıştır. Son olarak, alanda çalışan öğretmenlerin en çok alana yönelik kaynakların arttırılmasına, MEB müzik ve oyun dersi öğretim programında düzenlemeler yapılmasına ve müzik öğretmenliği lisans programlarında özel gereksinimli bireyleri hedef alan eğitsel düzenlemelerin yapılmasına ilişkin beklentilerinin olduğu tespit edilmiştir.