Özel emeklilik fonları; Sermaye piyasası üzerine muhtemel etkileri ve bir özel emeklilik fon modeli

Özel emeklilik fonları, bireylere çalısma hayatlarında ilave tasarruf yaparak emeklilik dönemlerindeki hayat standardını artırma olanagı saglayan kurumsal yapılardır. Ortaya çıkısı 1800'lü yılların sonuna dayanan, ancak asıl gündeme gelisi 1980'li yıllarda olan bu fonlar, mevcut sosyal güvenlik sistemleri krizde olan veya krize sürüklenen ülkeler açısından bir kurtulus yolu olarak sosyal güvenlik sistemlerine dahil edilmistir. Halen dünyadaki pek çok ülke bu kurulusları sistemlerine katmak için çalısma içerisindedir. Gelismis OECD ülkelerinde yaslanan nüfusun ekonomiye olan maliyetini hafifletmek ve mevcut çalısanlarına gelecekte daha rahat bir emeklilik olanagı saglamak amacını güden özel emeklilik fonu uygulamalarının gelismekte olan ülkelerde uygulanmak istenmesinin temel nedeni ise daha farklıdır. Bazı ülkeler, tasarruf oranlarını artırıp sermaye piyasalarına daha fazla kaynak transferi saglamayı ve böylelikle ekonomik kalkınmasına hız kazandırmayı amaçlarken bazı ülkeler mevcut kamu sosyal güvenlik sistemlerine yapılan politik müdahalelere son verebilmek amacını gütmektedir. Nedeni her ne olursa olsun, kabul edilen gerçek bu kurulusların pek çok açıdan sisteme katkısının olacagıdır. Özel emeklilik fonlarının çok farklı uygulama biçimleri mevcuttur. Bu fonları kendi sosyal güvenlik sistemine katma kararında olan ülkeler kendi kosullarına en uygun modeli uygulamak amacıyla yogun çalısmalar yapmıslar ve yapmaktadırlar. Bazı ülkeler, kamu emeklilik planlarını sistemden tamamen çıkartıp, yerine özel emeklilik fonlarını koyarak, mevcut kamu yükümlülüklerini de bu kuruluslara devrederken(Sili gibi), çogunlugunda mevcut kamu emeklilik planlarını tamamlayıcı olarak özel emeklilik fonları sisteme dahil edilmektedir(pek çok Latin Amerika ve Asya ülkesi). Türkiye'de ikinci alternatifi seçen ülkeler arasındadır. 286 Türkiye gibi sermaye piyasası henüz gelisim asamasında olan ülkeler açısından özel emeklilik fonlarının kendilerinden beklenen faydaları saglamaları bazı kosulların varlıgına baglıdır. Bu kosullar, istikrarlı bir ekonomi, sistemi kurmada ve uygulamada kararlı bir yönetim, taahhütlerini yerine getirebilecek güçte, etkin çalısan bir bankacılık ve sigorta sektörü ve iyi olusturulmus bir yasal çerçeve ve etkin denetim olarak sıralanabilir. Bu kosulların saglanmasının özel emeklilik sisteminin basarılı olması için yeterli olacagı kabul edilmektedir. Kuskusuz özel emeklilik fonlarının özellikle sermaye piyasalarının gelisimine yapacagı katkı için belirli bir sürenin geçmesi gereklidir. Sistemin düzenlenme biçimiyle dogrudan baglantılı olan bu sürenin uzunlugu ülkeden ülkeye farklılık arz eder. Farklılık arz etmeyen durum sudur ki belirli bir sermaye birikimine ulasmadan kurumsal yatırımcı olarak özel emeklilik fonlarının sermaye piyasalarını etkileyebilmesi ve bu piyasalarda derinlik yaratabilmesi mümkün degildir. Özel emeklilik fonlarının uzun vadede nasıl sonuçlar doguracagı tam olarak bilinemezse de su ana kadarki uygulamalar bu kurulusların basarılı olduklarını ortaya koymaktadır. Nitekim pek çok OECD ülkesinde ve Latin Amerika'daki uygulamalar bu sonucu destekler niteliktedir. Mevcut kosulların devam etmesi varsayımı altında gelecek dönemlerde de bu basarının devam edecegi öngörülmektedir.