Özel gereksinimli çocuğu olan annelere uygulanan kahkaha yogası temelli ruh sağlığı güçlendirme eğitiminin bakım yükü, pozitif ruh sağlığı, algılanan stres ve tükürük kortizol düzeyine etkisi

Bu çalışma özel gereksinimli çocuğu olan annelere uygulanan Kahkaha Yogası Temelli Ruh Sağlığı Güçlendirme Eğitimi'nin bakım yükü, pozitif ruh sağlığı, algılanan stres ve tükürük kortizol düzeyine etkisinin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırma deneysel tipte, ön test-son test deseninde tasarlanmış paralel gruplu randomize kontrollü bir çalışmadır. Çalışma Kasım 2024 ile Ocak 2025 tarihleri arasında yürütülmüştür. Çalışma grubunu Konya ilinde yer alan bir Rehabilitasyon Merkezi'nde eğitim alan özel gereksinimli çocukların anneleri oluşturmuştur. Müdahale grubunda 20 kişi, kontrol grubunda 20 kişi olmak üzere toplam 40 kişi çalışmaya dahil edilmiştir. Çalışma verilerinin toplanmasında Kişisel Bilgi Formu, Zarit Bakım Verme Yükü Ölçeği, Pozitif Ruh Sağlığı Ölçeği, Algılanan Stres Ölçeği kullanılmıştır. Çalışmada annelerden kortizol seviyelerinin belirlenmesi için tükürük numuneleri alınmıştır. Müdahale grubunda yer alan annelere sekiz hafta boyunca "Kahkaha Yogası Temelli Ruh Sağlığı Güçlendirme Eğitimi" araştırmacı tarafından uygulanmıştır. Kontrol grubunda yer alan annelere herhangi bir müdahale yapılmamıştır. Verilerin değerlendirilmesinde; tanımlayıcı istatistikler, bağımlı ve bağımsız örneklem t testi ve ki-kare testlerinden (Pearson kikare/Fisher exact test) yararlanılmıştır. Zaman ve grup etkileşimi değerlendirilmesinde karma ANOVA analizi kullanılmıştır. Elde edilen bulgular doğrultusunda müdahale sonrası iki grup arasında "Bakım Verme Yükü Ölçeği" puan ortalamaları yönünden istatistiksel olarak anlamlı fark olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Ayrıca grup*zaman etkileşimi anlamlı bulunmuş (p<0,05), zaman etkisi bakımından müdahale grubunda yer alan annelerde bakım verme yükünde azalma olduğu ve bu etkinin orta düzeyin üzerinde olduğu belirlenmiştir (p=0,011; Cohen d=0,63). Çalışmada "Pozitif Ruh Sağlığı Ölçeği" puanlarının zaman içindeki değişiminin müdahale ve kontrol grupları arasında farklılaştığı grup*zaman etkileşiminin anlamlı olduğu (p<0,05), zaman etkisi bakımından müdahale grubunda yer alan annelerin pozitif ruh sağlığı düzeyinde artış olduğu ve bu etkinin yüksek düzeyde olduğu belirlenmiştir (p<0,001; Cohen d=-1,09). Çalışmada "Algılanan Stres Ölçeği" puan ortalamaları yönünden istatistiksel olarak anlamlı fark olmadığı ve yapılan ileri analiz sonucunda grup*zaman etkileşiminin de anlamlı olmadığı tespit edilmiştir (p>0,05). Zaman etkisi bakımından her iki grupta da azalma olduğu belirlenmiştir. Çalışmada "Tükürük Kortizol Düzeyi" puanlarının zaman içindeki değişiminin müdahale ve kontrol grupları arasında farklılaştığı grup*zaman etkileşiminin anlamlı olduğu (p<0,05), zaman etkisi bakımından müdahale grubunda yer alan annelerin tükürük kortizol düzeyinde azalma olduğu ve bu etkinin yüksek düzeyde olduğu belirlenmiştir (p<0,001; Cohen d=1,36). Çalışmadan elde edilen bulgulara göre; Kahkaha Yogası Temelli Güçlendirme Eğitiminin annelerin bakım verme yükünü azaltmada etkisi olduğu belirlenmiştir. Annelerin algılanan stres düzeyinde ise anlamlı bir değişiklik görülmemiştir. Pozitif Ruh Sağlığı ve Tükürük Kortizol Düzeyi bakımından istatistiksel açıdan anlamlı bulunan grup*zaman etkileşimi annelere uygulanan ruh sağlığı güçlendirme eğitiminin zaman içinde olumlu etkiler oluşturduğuna işaret etmektedir. Elde edilen bu sonuçlar, ruh sağlığı güçlendirme eğitiminin bazı psikolojik ve biyolojik göstergelerde zamanla anlamlı iyileşmeler sağlayabildiğini göstermektedir. Çalışmadan elde edilen bu bulgular doğrultusunda annelere uygulanan güçlendirme eğitiminin özel gereksinimli çocuğu olan annelerde uygulanabilecek etkin bir hemşirelik müdahalesi olduğu söylenebilir.