Özel okullarda çalışan öğretmenlerin psikolojik sağlamlıkları ve iş doyumlarının mesleki tükenmişlik düzeylerine etkisi: Mardin ili örneği

Bir toplumun çağdaş uygarlık düzeyine çıkmasında en önemli öğe, eğitimdir. Eğitim sisteminin yapısal özellikleri ve amacı, çağdaş uygarlığı yakalamanın ve kalkınmayı sağlamanın temelini oluşturmaktadır. Öğretmenlik; insana bilgi, beceri, duygu, değer ve davranış kazandıran bir meslek olması nedeniyle önem arz etmektedir. Mesleğinde başarılı olabilmesi; fiziksel, sosyal ve ruhsal açıdan sağlıklı olmasına bağlı olan öğretmenin özellikleri ile iş yaşamının koşulları sürekli bir etkileşim halindedir. Öğretmenlerin mesleklerini etkili bir şekilde yapabilmeleri, yeteneklerini algılayabilmeleri ve kendilerine olan özgüvenleri ile doğru orantılıdır. Ancak; öğretmenlerin karşılaştıkları ve mücadele etmek zorunda oldukları problemler, psikolojik sağlamlıkları, mesleklerinden doyum sağlayamamalarına ve mesleğin stresinden kaynaklanan tükenmişlik duygusunu yaşamalarına neden olabilmektedir. Bu araştırmada veriler, Mardin ilinde özel kurum olarak faaliyet gösteren okullarda çalışan 260 öğretmenden anket uygulanarak toplanmıştır. Ankette yer alan 6 maddelik Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği, 20 maddelik Minnesota İş Doyum Ölçeği ve 22 maddelik Maslach Tükenmişlik Envanteri ile katılımcılardan elde edilen veriler, SPSS Statistics 17.00 ve LİSREL 9.1 programları ile analiz edilmiştir. Veri analizleri ölçeklerden elde edilen toplam puanlar üzerinden gerçekleştirilmiştir. İş doyum ve alt boyutu olan içsel doyum puanları cinsiyetlere göre anlamlı fark gösterirken, psikolojik sağlamlık ve tükenmişlik, tükenmişlik alt boyutlarında anlamlı fark göstermemektedir. İş doyum ve içsel doyum ortalamaları kadınlarda erkeklere göre daha yüksek olduğu gözlemlenmektedir. Mesleğini isteyerek seçenlerin öğretmenlerin, iş doyumu, içsel doyum, dışsal doyum, tükenmişlik, duygusal tükenmişlik, duyarsızlaşma ve kişisel başarı boyutlarında anlamlı olduğu saptanmıştır. Tükenmişlik alt boyutları olan duyarsızlaşma ve kişisel başarı puanları, medeni duruma göre anlamlı fark gösterirken psikolojik sağlamlık, iş doyum ve tükenmişliğin duygusal tükenmişlik alt boyutunda medeni duruma göre anlamlı bir fark göstermemektedir. Duyarsızlaşma ve kişisel başarı ortalamaları bekarlarda evlilere göre daha yüksek olduğu gözlemlenmektedir. Sonuç olarak, özel okullarda çalışan öğretmenlerin psikolojik sağlamlıkları ve iş doyumlarının mesleki tükenmişlik üzerinde anlamlı bir etkisi olduğu saptanmıştır. Ayrıca yapılan basit ve çoklu doğrusal regresyon analizleri sonucunda; psikolojik sağlamlık ve iş doyum alt boyutlarında içsel doyum ve dışsal doyumun tükenmişlik üzerinde rol oynadığı görülmüştür. Anahtar kelimeler: Öğretmen, psikolojik sağlamlık, iş doyumu, tükenmişlik