Özel yetenekli öğrencilerin 21. yüzyıl becerileri ve proaktif kariyer davranışları ilişkisinde kariyer karar verme öz-yeterliğin aracı rolü

Yaşam boyu süren kariyer yolculuğunda öğrenciler başta olmak üzere tüm bireylere etkili kariyer rehberliği ve psikolojik danışmanlık hizmeti sunmak oldukça önemlidir. Alanyazında özel yetenekli öğrencilerin 21. yüzyıl becerileri, kariyer karar verme öz-yeterliği, kariyer davranışları ve bu doğrultuda yönlendirilmeleri ile ilgili sınırlı sayıda çalışmanın olduğu görülmektedir. Özel yetenekli öğrencilerin kariyer gelişimlerini desteklemek amacıyla araştırmaların yapılması ve sonuçlarının tartışılması öğrencilerin etkili kariyer rehberliği ve psikolojik danışmanlık hizmeti almaları açısından alana katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Bu düşünceden hareketle araştırmada özel yetenekli öğrencilerin 21. yüzyıl becerileri ile proaktif kariyer davranışları arasındaki ilişkide kariyer karar verme öz-yeterliğin aracı rolü incelenmiştir. Araştırma grubunu 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Türkiye'de farklı illerde bulunan BİLSEM'lere devam eden 497 özel yetenekli ortaöğretim öğrencisi (270 kadın, 227 erkek) oluşturmaktadır. İlişkisel tarama modelinin kullanıldığı bu araştırmada veriler; Sosyo-Demografik Bilgi Formu, Çok Boyutlu 21. Yüzyıl Becerileri Ölçeği, Kariyer Karar Verme Öz-Yeterliği Ölçeği-Kısa Formu ve Kariyer Adanmışlık Ölçeği aracılığıyla toplanmıştır. Araştırma verilerinin analizinde SPSS 21.0 ve AMOS 23.0 paket programları kullanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre, 21. yüzyıl becerileri, kariyer karar verme öz-yeterliği ve proaktif kariyer davranışları arasında istatistiksel olarak pozitif yönde anlamlı ilişki olduğu bulunmuştur. Aynı zamanda aracılık modelinden elde edilen bulgulardan hareketle özel yetenekli öğrencilerin 21. yüzyıl becerilerinin proaktif kariyer davranışlarını pozitif yönde anlamlı bir şekilde yordadığı ve kariyer karar verme öz-yeterliğinin bu ilişkide kısmi aracı rolünün olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Sonuçlar, kariyer rehberliği ve psikolojik danışmanlığı çerçevesinde tartışılmış ve öneriler sunulmuştur. Anahtar sözcükler: BİLSEM, özel yetenekli öğrenci, 21. yüzyıl becerileri, kariyer karar verme öz-yeterliği, proaktif kariyer davranışları.