Panenteizm ile Vahdet-i vücud mukayesesi: Spinoza ve Hallacı Mansur örneği

Panenteizm ile vahdet-i vücud anlayışını karşılaştırdığımız bu çalışmada, öncelikle bu iki ulûhiyet anlayışının ne olduğu detaylıca ele alınmış ardından benzerliklerine ve farklılıklarına yer verilmiştir. Bu konumuzdan hareketle çoğu kez panteist olarak değerlendirilen Spinoza'nın panenteist bir yönünün de olduğuna vurgu yapılmış ve kendi eserlerinden hareketle çeşitli argümanlar sunularak Spinoza'nın panenteist Tanrı anlayışı ele alınmıştır. Ardındansa tasavvufi hayatının son mertebesi olan vahdet-i vücudu kendi hayatında tecrübe eden ve bu uğurda canını veren bir isim olarak Hallacı Mansur ele alınmış ve hayatındaki vahdet-i vücudcu motiflere değinilmiştir. Bu iki isim üzerinden panenteizm ve vahdet-i vücud mukayesesinin anlaşılması amaçlanmıştır.