Panoptik gözetim: Avrupa Birliği'nin toplumsal kontrol araçları ve uygulamaları

Michel Foucault, modern iktidarın birey ve toplum üzerindeki etkisini ve uygulamalarını, İngiliz filozof Jeremy Bentham'ın "Panoptikon" olarak adlandırdığı hapishane modelini metafor olarak kullanarak anlatmıştır ve bu bağlamda disiplinci iktidarın (modern iktidar) uygulamalarını Panoptikon üzerinden teorileştirmiştir. Foucault'nun "Panoptizm", "Panoptik Gözetim" ya da "İktidar Laboratuvarı" olarak nitelendirdiği Panoptikon; ideal bir biçime indirgenmiş bir iktidar mekanizmasının diyagramı ve modern bireyin günlük yaşamı boyunca iktidar ile süren ilişkilerinin tanımlanmasıdır. Foucault'nun "Panoptik Gözetim" teorisi içinde tanımladığı modern iktidar, disiplinci ve kontrolcüdür. Ona göre modern iktidarın hedefi ve amacı, egemenlik ilişkilerini ortaya koymak değil; disiplin ilişkilerini ortaya koymaktır. Diğer yandan modern iktidarın ilişkilerini, tekniklerini, stratejilerini ve uygulamalarını Panoptikon metaforu üzerinden örneklendiren Foucault, modern iktidarın alanına giren tüm kurumlarda Panoptikon'daki tekniklerin uygulandığını ve modern iktidarın bu teknikler (caydırma, denetim, disiplin, gözetim) sayesinde toplumsal kontrolü sağladığını belirtmektedir. Bunun yanı sıra Panoptik Gözetim teorisinin Avrupa Birliği (AB) ile bağlantısı daha çok AB'nin toplumsal kontrol araçları, veri toplama ve izleme uygulamalarıyla ilişkilendirilmektedir. Ayrıca AB içindeki iktidarın/disipline edici gücün birtakım söylemler, kurumlar, yasal düzenlemeler ve politikalar aracılığıyla AB üye devletleri ve ortakları üzerinde bir kontrol kurması ve onları disipline etmesi ve AB dışındaki bazı kimlikleri ve kültürleri de yine birtakım söylemler ve uygulamalar vasıtasıyla "risk" ya da "tehdit" olarak nitelendirmesi ve bir tür baskı kurması AB'nin Panoptizm/Panoptik Gözetim teorisi bağlamında değerlendirilmesini gerekli kılmıştır. Bu bağlamda bu tez, AB'nin toplumsal kontrol araçlarını ve uygulamalarını Foucault'nun Panoptik Gözetim teorisi ekseninde analiz etmektedir. Nitel araştırma yönetimiyle hazırlanan tezin metodolojik boyutunu ise Foucault'nun eleştirel söylem analizi tekniği ve verilerin nitel analizi için kullanılan MAXQDA programının kodlama tekniği (betimsel kodlama) oluşturmaktadır. Burada temel amaç, AB içindeki disipliner gücün (modern iktidarın), AB üye devletleri ve ortakları üzerindeki gücünü/etkisini, klasik iktidar teorilerinden farklı olarak Panoptik Gözetim teorisi ekseninde ele almak ve AB içindeki disipliner gücün denetim, gözetim ve disiplin barındıran araçlarını ve uygulamalarını ortaya koymak ve bu araçların ve uygulamaların analizini gerçekleştirmektir. Anahtar Kelimeler: Panoptikon; Gözetim; Avrupa Birliği; Michel Foucault; Gözetim Çalışmaları