Paralel toplama noktası sistemine sahip çok pistli havalimanlarında pist çizelgeleme problemi için çok amaçlı stokastik programlama modeli

Toplama Noktası Sistemi (PMS) 2006 yılında EUROCONTROL Deney Merkezi'nde (EEC) yürütülen gerçek zamanlı simülasyonlar sonucunda ortaya koyulmuştur. Bu sistem terminal manevra sahasında uçakların sistematik bir şekilde sıralanmasına olanak vermektedir. Paralel Toplama Noktası Sistemi (P-PMS) ise yoğun havalimanlarında birden fazla PMS'nin karşılıklı konumlandırılması şeklinde uygulanmaktadır. P-PMS'de uçakların geliş yönleri farklılaştığı için her bir uçak rüzgârdan farklı oranlarda etkilenebilmektedir. EEC'de yapılan deneylerde özellikle P-PMS'de rüzgârın sıralama bacaklarına dik geldiği durumlarda sistemin kullanımının hala makul ancak tek PMS'ye göre daha zor olduğu belirtilmiştir. Hava trafik kontrolörlerinin bu tür bir yapıda özellikle yoğun trafiklerde verimli ve sistematik bir sıralama yapabilmeleri zorlaşmaktadır. Ayrıca P-PMS ile çoklu paralel piste sahip büyük havalimanlarında geliş ve kalkış uçaklarına yeniden pist ataması yapılarak paralel pistlerden en yüksek verimin alınması da oldukça önemlidir. Ancak bu tür havalimanlarında farklı bir piste atanan uçağın taksi süresi ciddi oranda artabilmektedir. Taksi süresinin artması da önemli maliyetlere ve yolcu memnuniyetsizliğine yol açabilmektedir. Rüzgâr belirsizliği ve uçaklarının taksi sürelerinin farklılaşması kapasite ve gecikmeler üzerinde etki edebilecek önemli faktörler olmalarına rağmen PMS'de sıralama ve çizelgelemelerin eniyilenmesini ele alan birçok çalışmada göz ardı edilmiştir. Bu çalışmada rüzgâr belirsizliği ve taksi süreleri dikkate alınarak P-PMS'ye sahip paralel pistli havalimanlarında pist çizelgeleme problemi için toplam yakıt tüketiminin, toplam uçuş süresinin ve toplam gecikmelerin enküçüklenmesi amaçlarıyla sırasıyla deterministik tek amaçlı, deterministik çok amaçlı, stokastik tek amaçlı ve stokastik çok amaçlı matematiksel modeller geliştirilmiştir. Sonuç olarak rüzgâr ve taksi sürelerinin yakıt tüketimlerini, uçuş sürelerini, gecikmeleri ve pist tercihlerini nasıl etkilediği ortaya koyulmuş ve karar vericilere öngörü sağlanmıştır.