Parasal şokların makro ekonomik etkileri: Var yaklaşımı ve Türkiye ekonomisi için bir uygulama

Bu çalışmada Türkiye'de 1989 - 2003 döneminde meydana gelen parasal şokların nedenleri incelenmiş ve bu parasal şokların rnakro değişkenler üzerindeki etkisi Sims (1980) tarafından geliştirilen bir vektör otoregresyon (VAR) modeli kullanılarak araştırılmıştır. Türkiye ekonomisinde özellikle son 10 yıllık dönem içinde yaşanan ekonomik krizler parasal şokların önemini artırmıştır. Bu parasal şokların ise genellikle para arzı ve faiz oranı gibi değişkenlerde meydana geldiği gözlenmiştir. Dolayısıyla bu parasal şokların ekonomideki rnakro değişkenler üzerindeki olabilecek etkilerinin kullanılabilecek belirli bir ekonometrik yöntem çerçevesinde incelenerek öngörülmesi çok büyük önem taşımaktadır. Eşanlı modeller üzerine getirilen teorik kısıtlamalar VAR modellerine dayanan metodolojiyi ilk formüle eden Sims (1980) tarafından kabul edilemez olarak nitelendirilmiştir. VAR analizi, değişkenler arasındaki karşılıklı ilişkileri ortaya çıkararak makroekonomik politikaların şekillendirilmesi amacıyla kullanılmaktadır. VAR modeli ile politika analizi öngörü hatasının varyans ayrıştırması ve etki - tepki fonksiyonları aracılığıyla yapılabilmektedir. Çalışmamızda öncelikle makroekonomik ve ekonometrik açıdan teorik altyapı oluşturulmuştur. VAR modelinin varsayım ve kısıtları teorik olarak incelenmiştir. Teorik altyapı oluşturulduktan sonra modelin uygulama aşamasına geçilmiştir. Uygulama aşamasında üçer aylık verilerle çalışılmıştır. Veriler Eviews 3.1 ekonometrik paket programına aktarılarak VAR modelinin tahmin sonuçları bu program aracılığıyla elde edilmiştir. İki farklı model denenmiş ve iki farklı parasal şok uygulanmıştır. Bunlardan birisi para arzındaki şoklar, diğeri ise rezerv paradaki şoklardır. Para arzına ve rezerv paraya bir birimlik şok verilerek etki - tepki fonksiyonu aracılığıyla diğer değişkenlerin bu şoklara verdiği tepkiler ölçülmüştür. Para artışı105 sonucunda fiyatlar genel düzeyinde azalış görülmüştür. Bu da Türkiye için "fiyat bilmecesinin" geçerli olduğunu göstermiştir. Parasal şoklar karşısında faiz oranları da artış göstermiştir. Bu da çelişkili bir sonuçtur. Reel üretim de şoklar karşısında önce artış sonra azalış göstermiştir. Reel üretimde meydana gelen değişim oldukça önemli olmuştur. Sanayi üretim endeksi de reel üretimin gösterdiği tepkiyi vermiştir. Sanayi üretim endeksindeki etkide önemli olmuştur.