Pedasa Leleg tümülüsleri

Karia Bölgesi'nde taş tümülüs geleneği Bodrum Yarımadası'nda özellikle de Pedasa'da yoğunlaşmaktadır. Pedasa içinde barındırdığı kalıntılar ve özellikle tümülüsleri ile Lelegler hakkında önemli veriler sağlamaktadır. Oldukça geniş bir territoriuma sahip kentte Çamtepe, Sivriçamtepe, Elmadağ, Güneybatı ve Üçerenler Nekropolleri yerleşimi çevreleyen yüksek tepelerde yerleşiktir. Yarımadanın batısında Termera dışında, Kaplandağ'da 5 tümülüs, Pedasa'da ise 77 tümülüs belgelenmiştir. Mezar odası genellikle yuvarlak krepis çevirmesinin ortasına yapılmıştır. Krepis duvarına bağlanan dromos gömü sonrasında moloz taş dolgu ile kapatılmaktadır. Pişmiş toprak lahitlerin de kullanıldığı tümülüslerde hem inhumasyon hem de kremasyon gömüler yapılmıştır. Lahitler dışında ölü hediyeleri oda zemininde gömünün durumuna göre dağılmıştır. Tümülüslerin konumları ve anıtsallıkları ile kökeni oldukça erkene uzanan ata kültüne yönelik bir dinsel kimliği de oluşturmuştur. Pedasa Tümülüsleri'ne yakın örnekler Adalar, Batı Anadolu ve Likya Bölgesi'nde bulunmaktadır. Yuvarlak mezarlar dışında Yunanistan ve Ege Adaları'nda yoğun görülen tholos mezarlar Girit ve Yunanistan'da olmakla beraber Bodrum Yarımadası'nda da aynı süreçte Müsgebi ve Çömleki Nekropolleri'nde devam etmektedir. Termera'daki tümülüsler dışında yuvarlak mezarlar formları ve yapı teknikleri ile Pedasa Tümülüsleri'ne benzemekte ve ilk örnekler olarak karşımıza çıkmaktadır. Tümülüslerin kullanım tarihi olarak Geç Protogeometrik ve Arkaik Dönem arasını önerebiliriz. Mausollos öncesinde Pedasa'da yoğunlaşan bu tümülüslerin erken örnekleri konusunda öneriler getirilemese de bu mezarların Bodrum Yarımadası'nda Mausollos öncesinde yaşayan Lelegler tarafından yerel bir anlayışın ürünü olarak ortaya çıktığını söyleyebiliriz.