Pediatrik hematoloji ve onkoloji hastalarında eritrosit ve trombosit transfüzyonu uygulamaları ve klinik gidişe etkisinin araştırılması

Amaç: Pediatrik hematoloji ve onkoloji hastalarında kansere yönelik tedavi yanısıra destek tedavileri de hayati öneme sahiptir. Bu anlamda transfüzyon; kanser hastalarında günlük pratikte çok sık uygulanan ve vazgeçilmez olan destek tedavilerinden biridir. Öte yandan yaygın olarak kullanılmasına rağmen kanser hastalarında transfüzyon için eşik değerler net olarak bilinmemekte ve bu yüzden tutarlılık göstermemekte; ayrıca transfüzyondan doğabilecek etkilerin uzun dönem sağkalımda ve hastalık prognozunda ne derece etkili olduğu da henüz tam olarak bilinmemektedir. Biz retrospektif olarak planladığımız bu çalışmamızda pediatrik hematoloji-onkoloji hastalarına uygulanan eritrosit ve trombosit transfüzyon sıklığını ve eşik değerleri belirlemek ve transfüzyon uygulamalarının klinik gidiş üzerine etkisini ve transfüzyon ilişkili komplikasyonları araştırmayı amaçladık. Araştırmamızın transfüzyon için eşik hemoglobin ve trombosit değerlerinin belirlenmesinin yanı sıra, transfüzyon sıklığının klinik gidişe etkisinin araştırılması ile de literatüre önemli katkıda bulunacağına inanıyoruz. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya 1 Ocak 2013 ile 1 Ocak 2018 tarihleri arasında Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Hematoloji ve Onkoloji Kliniği'nde kanser tanısı almış ve tedavisi sırasında en az bir kez eritrosit veya trombosit transfüzyonu uygulanmış olan lösemi tanılı 80 hasta ve lenfoma ve solid tümör tanılı 173 hasta dahil edilmiştir. Hasta verileri; klinik izlem dosyaları, kan bankası kayıtları ve probel bilgi sistemi aracılığı ile retrospektif olarak taranmıştır. Her bir hastanın demografik özellikleri, başvuru ve tanı tarihi, aldığı tedaviler, tedavi başlangıç ve son tedavi tarihleri, toplam transfüzyon sayıları (eritrosit ve trombosit suspansiyonu), tedavi dönemine göre transfüzyon sayıları, enfeksiyon epizodu sayıları ve son izlem durumları belirlenmiştir. Her bir transfüzyon öncesi hemoglobin (Hb) ve trombosit değerleri her bir hasta bazında ele alınmış ve hasta verileri veri formuna kaydedilmiştir. Veriler, IBM ® SPSS ® 25 programı ile analiz edilmiştir. Bulgular: Lösemi tanılı 80 (%31,6) hasta ve lenfoma ve solid tümör tanılı 173 (%68,4) hasta çalışmaya dahil edildi. Lösemiler grubunda toplam 1389 ünite eritrosit süspansiyonu (ES), 1357 ünite trombosit süspansiyonu (TS) uygulanmış olup lenfoma ve solid tümörler grubunda 1604 ünite ES, 1243 ünite TS uygulanmıştır. Lösemi tanılı hasta grubunda belirgin fazla olmak üzere gruplar arasında ortalama ES ve TS kullanımları açısından anlamlı fark saptanmıştır (p<0.001). Lösemi grubunda transfüzyon öncesi ortalama Hb 7,3±0,69 (6,2-11,7) g/dL ortanca Hb 7,4 (7,2-7,5) g/dL; transfüzyon öncesi ortalama trombosit 22,8±6,95 (10,5-53,3) x103/mm3 ve ortanca trombosit 19,8 (16-22) x103/mm3 olarak belirlenmiştir. Lenfoma ve solid tümörler grubunda ise transfüzyon öncesi ortalama Hb 8,2±1,21 (5-13,9) g/dL ortanca Hb 8,2 (7,6-8,3) g/dL; ortalama transfüzyon öncesi trombosit 30±30,86 (4,3-260) x103/mm3 ve ortanca trombosit 25,5 (19-28) x103/mm3 saptanmıştır. Lösemi hastalarının tanı anındaki trombosit değerleri ile toplam TS transfüzyon sayısı arasında negatif korelasyon saptanmış (p<0.001), Hb değeri ile ES transfüzyon sayısı arasında ilişki saptanmamıştır. Lenfoma ve solid tümörlerde ise tanı anındaki Hb değeri ile ES transfüzyon sayıları negatif yönde ilişkili saptanmıştır (p=0.005). Hastalar transfüzyon öncesi ortalama Hb ve trombosit değerlerine göre gruplara ayrılarak sağkalımları karşılaştırılmıştır. Lösemi tanılı hastalarda transfüzyon öncesi ortalama Hb >7,5 gr/dl olan ve ortalama trombosit ≥ 30 x103/mm3 olan grupta, transfüzyon öncesi ortalama Hb ≤ 7,5 gr/dl ve ortalama trombosit < 30 x103/mm3 olan gruba kıyasla 3 yıllık ve 5 yıllık genel sağkalımlar anlamlı olarak daha düşük bulunmuştur. Lenfoma ve solid tümörler grubunda ise gruplar arasında anlamlı fark bulunmamıştır. Sonuç: Çalışmamız sonucunda toplam eritrosit ve trombosit transfüzyon sayıları lösemi tanılı hastalarda lenfoma ve solid tümör grubu hastalarına kıyasla daha yüksek saptanmıştır. Transfüzyon öncesi Hb ve trombosit eşik değerlerinin ise lenfoma ve solid tümör hastalarında lösemi grubuna kıyasla daha yüksek olduğu bulunmuştur. Transfüzyon sayısı üzerine tanı, risk grubu, kemik iliği tutulumu gibi faktörlerin de etkili olduğu belirlenmiştir. Transfüzyon eşik değeri yüksek olan lösemi hastalarında sağkalım sürelerinin daha düşük olduğu belirlenmiştir. Ancak bu ilişkinin daha net ortaya konulabilmesi için daha homojen ve geniş hasta gruplarında yapılacak çalışmalara ihtiyaç vardır. Anahtar Kelimeler: Pediatrik kanser hastalarında transfüzyon, eritrosit transfüzyonu, trombosit transfüzyonu, TRIM.