Phaselis Antik Kentinin çevresel arkeoloji yaklaşımı çerçevesinde mekansal analiz ve istatistik yöntemleriyle araştırılması

Phaselis, Lykia ve Pamphylia bölgelerinin sınırında yer alması ve üç doğal limana sahip olması nedeniyle, Antik Dönem'de Akdeniz ticaret ağı içerisinde stratejik öneme sahip bir liman kenti konumundadır. Bu jeopolitik konumu sayesinde kent, geç dönemlere kadar bölgenin önemli ticaret merkezlerinden biri olarak varlığını sürdürmüştür. Günümüzde Antalya ili sınırlarında, Tekirova beldesi yakınlarında yer alan Phaselis, Tahtalı Dağı ile Çandır Vadisi arasında geniş bir territorium alanına sahiptir. Bu geniş coğrafi alan, kentin farklı ürünleri pazarlamasına olanak sağlamış; bu durum, kentin ekonomik yönden gelişmesini ve zenginleşmesini desteklemiştir. Söz konusu zenginlik, kentte yürütülen arkeolojik kazı çalışmaları sırasında ele geçen buluntuların çeşitliliği ve niteliği açıkça gözlemlenebilmektedir. Bu tez çalışmasının temel amacı, Phaselis Antik Kenti'nde, özellikle ana cadde üzerinde gerçekleştirilen kazı ve restorasyon çalışmaları sırasında ortaya çıkarılan yapı bloklarının ve taşınabilir buluntuların envanterinin oluşturulmasıdır. Aynı zamanda, bu unsurların mekânsal ve öznitelik verileri ile birlikte dijital ortama aktarılması yoluyla, Phaselis'e ait Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) tabanlı bir veri altyapısı oluşturulması hedeflenmektedir. Bu kapsamda, yapı ve buluntuların kent içindeki dağılımlarının, fonksiyonel alanlarla ilişkilerinin ve mekânsal örüntülerinin coğrafi analiz teknikleriyle değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Böylece hem kentin tarihsel süreçteki öneminin daha kapsamlı biçimde yorumlanmasına katkı sağlanması, hem de yapıların mekânla olan ilişkilerinin görsel ve analitik olarak ortaya konulması mümkün olacaktır. Ayrıca, bu dijital altyapı sayesinde antik kente yönelik koruma ve yönetim planlamalarında kullanılabilecek nitelikte ve bilimsel çalışmalara referans teşkil edecek sürdürülebilir bir veri kaynağı sunulması hedeflenmektedir. Sonuç olarak, coğrafi bakış açısıyla, hem arkeolojik verilerin mekâna dayalı okunması hem de kültürel mirasın dijital ortamda sürdürülebilir biçimde belgelenmesi amaçlanmıştır. Tez çalışması süresince elde edilen veriler 2023 Aralık ve 2024 Haziran aylarında Phaselis Antik kenti kazı çalışmaları kapsamında yapılan çalışmaların yoğunlaştığı Ana Cadde (Latrina, Portiko) buluntularının verileridir. Bu nedenle sadece söz konusu bu alanlara ait veriler işlenmiş ve analiz edilmiştir.