Piyasada 'hayıt' (Agni casti fructuc) olarak satılan bazı bitki materyalleri üzerinde farmakope analizi çalışması

Vitex agnus-castus (Verbenaceae) Türkiye'de hayıt olarak bilinmekte olup, Güney, Batı ve Kuzey Anadolu'da yaygın olarak yetişen önemli bir tıbbi bitkidir. M.Ö. IV. yüzyıldan bu yana bilinmekte olan V. agnus-castus bitkisi kısırlık, kadınlarda menstrual siklus düzensizliklerinde, premenstrual sendrom şikayetlerinde ve menopozun ilk evresinde görülen şikayetlerin giderilmesinde kullanılmaktadır. Bitki üzerinde yapılan fitokimyasal araştırmalar bitkinin; iridoit glikoziti, flavonoit, fenolik asit, diterpen ve uçucu yağ yapısında sekonder metabolitler içerdiğini ortaya konmuştur. Biyolojik aktivite çalışmalarında bitkinin antimikrobiyal, antioksidan, antikanser, nöroprotektif ve hipoglisemik aktivitelere sahip olduğu gösterilmiştir. Bu çalışmada, İstanbul ilinde piyasada hayıt olarak satılan drogların Avrupa Farmakopesi 7.0'daki monografta yer alan özelliklere uygunluğunun araştırılarak, kalite parametrelerinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Bu kapsamda piyasadan temin edilen 14 farklı hayıt materyali üzerinde yabancı madde analizi, nem tayini, kül tayini, Yüksek Performanslı İnce Tabaka Kromatografisi (YPİTK), Yüksek Performanslı Sıvı Kromatografisi (YPSK), mikroskopi ve makroskopi deneyleri yapıldı. Piyasada satılan 14 farklı hayıt meyvesi örneği üzerinde yapmış olduğumuz çalışmalar neticesinde 4, 8 ve 14 numaralı materyallerin Avrupa Farmakopesi'nde belirtilen makroskopi, mikroskopi, total kül tayini, yabancı madde tayini, kurutmada kayıp, YPİTK ve YPSK analizi kriterlerine tam uygunluk sağladığı saptandı.