Popülerleşen sanal müze uygulamaları ve kullanıcı deneyimi: Zeugma Sanal Müzesi

Sanal müzeler, modern iletişim imkanları sayesinde barındırdıkları eserleri, sergileri ve tanıtım sunumlarını her geçen gün daha geniş kitlelere ulaştırabilmektedir. Özellikle pandemi sürecinde sosyal izolasyonun getirdiği kısıtlamalar nedeniyle kültür ve sanat faaliyetleri online arayüzler üzerinden gerçekleştirilmiştir. Bu tez dijitalleşme sürecindeki müzelere odaklanarak, ziyaretçilerin beklentilerini anlamak ve sanal müzelerin hangi yönde geliştirilebileceklerini saptamayı amaçlamaktadır. Sanal müze teknoloji ve uygulamalarının gelişimi hakkındaki literatür incelendikten sonra, vaka analizinde pandeminin baş gösterdiği 2020 yılında internet üzerinden 1 milyon kişinin ziyaret ettiği, dünyanın en büyük ikinci mozaik müzesi olan Zeugma Sanal Müzesi ele alınmıştır. Ziyaretçilerin sanal müze deneyiminden duydukları memnuniyet ile deneyim sonrası davranış eğimleri arasındaki ilişkileri sorgulayan anketler oluşturularak, 282 öğrenciye uygulanmıştır. Araştırmaya Bahçeşehir Üniversitesi Mimarlık ve Tasarım Fakültesi Mimarlık, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Bölümü öğrencileri, İç Mimarlık Yüksek Lisans ve Doktora öğrencileri katılmıştır. Bu anket ile toplanan veriler Yapısal Eşitlik Modeli yöntemiyle değerlendirilmiştir. Alan çalışmasının sonuçlarına göre katılımcıların sınıf, yaş, cinsiyet faktörleri sanal müze deneyim oranı ve sıklığı üzerinde etkili olmadığı görülmektedir. Katılımcıların büyük çoğunluğu mimarlık tarihi dersini alan, dijital dünyaya yakın olan bireylerdir. Covid öncesi ve sonrası dönem verilerine göre katılımcıların çoğunluğu; öncesinde sanal müze ziyareti yapmadıklarını belirtirken, sonrasında sanal müzeyi her zaman ziyaret ettiklerini belirtmişlerdir. Sanal müze deneyimini etkileyen en önemli bilgi kalitesi bileşeni, içerik kalitesidir, dolayısıyla sanal müzeler içerikleri bakımından geliştirilmelidir. Sanal müze deneyimi sonrasında, en fazla memnuniyet duyan katılımcılar müzede öğrenme bakımından tatmin olanlardır. Bulgular doğrultusunda sanal müze uygulamalarında dil seçeneğinin çeşitlendirilmesi ve alışveriş hizmetleri sağlayacak şekilde geliştirilmeleri önerilmektedir. Özetle, online müzecilik teknolojileri fiziksel müze ziyaretlerini destekleyecek şekilde kullanılmalıdır. Anahtar Kelimeler: Sanal Müze, Sanal Gerçeklik (VR), Yapısal Eşitlik Modeli (YEM), Bilgi Kalitesi, Kullanıcı Memnuniyeti