Post-COVID hastaların 1. ve 6. ayda fonksiyonel durum ve yaşam kalitesinin değerlendirilmesi

Amaç: Bu çalışmanın amacı, post-COVID 1. ay ve 6. ayda hastaların fonksiyonel durum ve yaşam kalitesi parametrelerinin değerlendirilmesi ve bu parametrelere etki eden faktörlerin belirlenmesidir. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız Nisan 2020-Haziran 2021 tarihleri arasında retrospektif olarak planlandı. Manisa Celal Bayar Üniversitesi, Hafsa Sultan Hastanesi, Göğüs Hastalıkları Kliniği'ne başvuran, Sars-Cov-2 enfeksiyonu tanısı alan, hastalık tanısı aldığında, 1. ve 6. ayda akciğer radyolojik görüntülemesi bulunan, 1. ve 6. ayda 6DYT ve yaşam kalitesini değerlendirmeye yönelik anketleri yapılmış olan hastalar dahil edildi. Hasta kayıtlarından 485 hasta kaydı incelendi; 188 hasta COVID-19 tanısında akciğer grafisi olmaması, 83 hasta post-COVID 1. ayda akciğer grafisi olmaması, 128 hasta da post-COVID 6. ayda akciğer grafisi olmaması nedeniyle araştırma dışı bırakıldı. COVID-19 tanısında ve takipte akciğer grafileri bulunan 86 hastadan 22'si post-COVID 1. veya 6. aydaki fonksiyonel durum veya yaşam kalitesi parametreleri anketlerinde eksik verileri olması nedeniyle çalışma dışı bırakıldı. Çalışmamıza toplam 64 hasta dahil edildi. Yaşam kalitesi parametrelerinin değerlendirmesi amacı ile SF-36, Pittsburg Uyku Kalite İndeksi, VAS ağrı skorlaması, Yorgunluk Şiddet Ölçeği ve Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği kullanıldı. Hastaların COVID-19 tanısı sırasında, post-COVID 1. ve 6. aydaki akciğer grafileri Brixia Skoru ile değerlendirildi. Fonksiyonel parametreleri değerlendirmek amacıyla 6 dakika yürüme testi (6DYT), borg dispne skalası ve mMRC kullanıldı. Post-COVID 1. ve 6. aydaki fonksiyonel durum ve yaşam kalitesi parametrelerinin karşılaştırılması ve bu parametrelere etki eden faktörler değerlendirildi. Hastaların COVID-19 tanısındaki akciğer grafisi bulguları, post-COVID 1. ve 6. aydaki radyolojik bulguların seyri ve radyolojik bulgulara etki eden faktörler değerlendirildi. Ayrıca radyolojik tutulum ile yaşam kalitesi ve fonksiyonel durum parametrelerinin ilişkisi araştırıldı. Bulgular: Çalışmamıza dahil edilen 64 hastadan 39'u (%60,9) erkekti. 40-60 yaş grubu (%62,5) en büyük gruptu ve ortalama yaş 51,0 idi. Hastaların çoğunluğu (%43,8) hafif kilolu iken ortalama VKİ 28,9 idi. Kadın ve erkek cinsiyette VKİ ve yaş ortalaması benzer saptandı. Hastaların çoğunluğu sigara içmiyordu (%67,2), hastaların %48,4'ünde en az bir komorbidite bulunmaktaydı; hipertansiyon (%31,3) en sık izlenen komorbiditeydi. Hastaların çoğunluğu (%67,2) yatarak tedavi edilmişti. Kadın ve erkek cinsiyet arasında COVID-19 tanısı anında, post-COVID 1. ve 6. ayda ortalama Brixia skorlarında anlamlı fark saptanmadı (sırasıyla p:0,74, p:0,81 ve p:0,55). Post-COVID 1. ayda kadınlarda ortalama toplam PUKİ skoru (p:0,02) anlamlı yüksek saptandı. Kadınlarda hem post-COVID 1. ayda hem de post-COVID 6. ayda ortalama yorgunluk şiddeti skoru (p:0,05, p<0,001), efor testi sonrası borg dispne skoru (p<0,001, p:0,01) anlamlı yüksek; 6DYM (p<0,001, p<0,001) anlamlı düşük olarak izlendi. Ayrıca kadınlarda post-COVID 6. ayda ortalama VAS skoru (p:0,02) anlamlı yüksekti. Diğer yaşam kalitesi ve fonksiyonel durum parametreleri ise post-COVID 1. ve 6. ayda her iki cinsiyette de benzerdi. Sigara içen hasta grubunda COVID-19 tanısındaki, post-COVID 1. ve 6. aydaki Brixia skorları; fonksiyonel durum ve yaşam kalitesi parametreleri sigara içmeyen hasta grubu ile benzer bulundu. Post-COVID 1. ayda yatarak tedavi edilen hastalarda ayaktan tedavi edilen hastalara göre ortalama 6DYM ve istirahatte ortalama SaO2 değeri anlamlı düzeyde düşük; post-COVID 6. ayda ise bu parametreler her 2 grupta benzer bulundu. Yaşam kalitesi parametreleri ise hem post-COVID 1. ayda hem de 6. ayda her iki hasta grubunda benzerdi. Yatarak tedavi edilen hasta grubunda ayaktan tedavi edilen hasta grubuna göre COVID-19 tanısındaki Brixia skoru anlamlı yüksek saptandı. Post-COVID 1. ayda Brixia skorlarında hem yatarak tedavi edilen hem de ayaktan tedavi edilen hasta gruplarında düzelme izlenmekle birlikte gruplar arasındaki fark devam etmekteydi (p:0,04). Post-COVID 6. ayda ise her iki hasta grubundaki Brixia skorları benzer bulundu (p:0,21). Tüm hastalar değerlendirildiğinde post-COVID 6. ayda post-COVID 1. aya göre toplam PUKİ skoru (p:0,01), öznel uyku kalitesi (p:0,01), uyku latansı (p:0,01), uyku bozukluğu (p<0,001), uyku ilacı kullanımı (p:0,04), gündüz işlev bozukluğu (p:0,04); SF-36 alt parametrelerinden genel sağlık skoru (p<0,001), fiziksel fonksiyon (p<0,001), fiziksel rol skoru (p<0,001), ağrı (p<0,001), vitalite (p<0,001), sosyal işlev (p<0,001), emosyonel rol skoru (p <0,001) ve mental sağlık (p:0,01) skorlarında anlamlı düzelme saptandı. Ortalama yorgunluk şiddeti skoru (p<0,001), depresyon skoru (p<0,001) ve anksiyete skorunda (p:0,02) post-COVID 6. ayda anlamlı düzelme saptandı. Fonksiyonel durum parametreleri değerlendirildiğinde post-COVID 6. ayda 1. aya göre; 6DYM (p<0,001), efor testi sonrası ortalama SaO2 değerinde (p<0,001), istirahatte ve efor testi sonrası borg dispne skoru ve mMRC skorlarında anlamlı düzelme saptandı. Post-COVID 1. ayda Brixia skorunun; SF-36 parametrelerinden fiziksel fonksiyon skoru ile negatif korelasyon (p<0,001, r:-0,418), istirahatte ve efor testi sonrası SaO2 (sırasıyla p<0,001, r:-0,423 ve p<0,001, r:-0,480) ve 6DYM ile negatif korelasyon (p<0,001, -0,508); VAS skoru ile pozitif korelasyon (p:0,04, r:0,260) gösterdiği saptandı. Post-COVID 6. ayda ise Brixia skoru ile herhangi bir yaşam kalitesi parametresi arasında korelasyon saptanmazken; fonksiyonel durum parametlerinden sadece efor testi sonrası SaO2 düzeyi ile negatif korelasyon (p<0,001, r:-0,351) saptandı. Sonuç-Öneriler: Çalışmamızda COVID-19'da hastalık ağırlığının post-COVID dönemde yaşam kalitesi ve fonksiyonel parametreleri olumsuz yönde etkilediği gözlenmiştir. Tüm hasta gruplarında hastalık ağırlığından bağımsız olarak post-COVID 6. aydaki değerlendirmemizde 1. aya göre efor kapasitesinde ve yaşam kalitesi parametrelerinde iyileşme; akciğer grafisi bulgularında düzelme saptanmıştır. Multisistemik bir hastalık olan COVID-19 tanısı almış tüm hastalar post-COVID süreçte izlenmelidir. Hastalara yaklaşık altı aylık bir süreçte yakınmalarının gerileyeceği, fiziksel fonksiyonlarının ve yaşam kalitelerinin düzeleceği konusunda bir bilgilendirme yapılması hastalığın iyileşme sürecine katkıda bulunabilir. Anahtar kelimeler: post-COVID, yaşam kalitesi, fonksiyonel durum, akciğer grafisi