Proteozom inhibitörü bortezomibin tip 1 diyabetin tedavisinde kullanılabilirliğinin in vivo koşullarda araştırılması.

Tip 1 Diyabet, pankreasın langerhans adacıklarına inflamatuar hücrelerin infiltrasyonu ve sonrasında insülin salgılayan β hücrelerinin kaybı ile karakterize edilen otoimmün bir hastalıktır. İn vitro ve in vivo olarak yapılmış birçok çalışma, IL-1β, TNF-α ve IFN-γ gibi proinflamatuar sitokinlerin neden olduğu β hücre ölümünde Nüklear Faktör Kappa-B (NF-κB) sinyal yolağının rol aldığını göstermiştir. NF-κB'nin hücre büyümesi, hücre canlılığı, apoptozis ve inflamasyon gibi önemli biyolojik işlemlerde rol alan birçok genin ifadesini düzenleyen bir transkripsiyonel faktör olduğu bilinmektedir. Bu tez çalışmasının amacı, günümüzde multiple myeloma tedavisinde kullanılan ve klinikteki etkinliği NF-kB inhibisyonuna bağlı olan proteozom inhibitörü bortezomib´in, tip 1 diyabetin tedavisinde kullanılabilirliğini in vivo koşullarda araştırmaktır. Bunun için dişi Sprague Dawley cinsi rat bulunan beş farklı çalışma grubu (n=5-7) oluşturuldu. Bunlar, kontrol grubu, diyabet grubu (grup II), bortezomib verilen grup (grup III), STZ ve bortezomibin eş zamanlı verildiği grup (grup IV) ve STZ sonrası diyabetik olduğu doğrulanan ratlara bortezomib verilen tedavi grubudur (grup V). Bortezomib klinikte kullanıldığı şekilde 3 gün ara ile toplamda üç (0, 3, ve 7, gün) doz uygulanmıştır. İlaç uygulaması sonrası 24 saat kültüre edilmiş tüm adacıklarda hücre canlılığı, fluoresans mikroskopta saptanmıştır. Sonrasında kültür ortamından alınan adacıklardan RNA izolasyonu ve cDNA sentezi yapılarak apoptotik genlerden bcl-2, bax ve kaspaz 3 genlerinin ifade düzeyleri real time RT-PCR yöntemi kullanılarak araştırılmıştır. Bu tez çalışması sonucunda, STZ'nin pankreasın insülin salgılayan beta hücrelerinde apoptozise neden olduğu kan şekerlerindeki artış, adacıkların % canlılıklarındaki azalma ve apoptotik genlerin ifade düzeylerine bakılarak doğrulandı (bax/bcl-2=3.14 /1.99). Tek başına uygulanan bortezomib dozunun pankreasın β hücrelerinde sitotoksik olmadığı (%91) kontrol grubuna göre değişiklik göstermemesi ile saptandı. Bu grupta ayrıca apoptotik gen ifade düzeylerine (bax/bcl-2=0.83/1.69) bakıldığında Bor'in antiapoptotik etkiye neden olduğu gözlendi. STZ ve Bor'in eş zamanlı uygulandığı grup IV de, STZ uygulaması ile kan şekeri düzeyleri artmasına karşın, Bor'in β hücrelerinde anti-apoptotik etkiye sahip olduğu bax/bcl-2 (3.84/4.68) oranına bakılarak saptandı. STZ sonrası Bor verilen grup V'de Bor'in hem kan şekeri hem de adacık sayısı açısından bir iyileşmeye neden olmadığı apoptotik gen ifade düzeylerine bakıldığında (bax/bcl-2=4.45/3.30) proapoptotik etki gözlendi. Sonuç olarak, adacıkları tamamen harap olmamış diyabetik ratlarda Bor'in NF-kB sinyal yolağını bloke ederek hücrelerin apoptozise girmesini engelleyebileceği sonucuna varılmıştır.