Psikolojik tefsir bağlamında "Ey iman edenler" hitabıyla başlayan âyetlerin incelenmesi

Pozitif bir bilim olan psikoloji bilişsel, duyuşsal ve davranışsal süreçleri inceler. Bu süreçler altında yatan temel sebepleri araştırır. İstenmeyen davranışları istendik yönde düzenlemeyi hedefler. Kur'ân'ın da bu süreçlerle ilgili oldukça önemli açıklamaları ve yönlendirmeleri vardır. İnsanın karakterine; duygu, düşünce, tutum ve davranışlarına; ruh hâline ve insanla ilgili psikolojinin de ele aldığı daha birçok konuya kendi anlatım üslûbu içerisinde yer verir. Kısaca Kur'ân'ın da psikolojinin de merkezinde insan olduğu söylenebilir. Her ikisinin de nihai hedefi insan davranışlarını ideal biçimde düzenlemektir. Bu ortak noktadan hareketle Kur'ân'a psikolojik bir bakış açısıyla yaklaşma eğilimi ortaya çıkmıştır. Bu çalışmada da "'Ey iman edenler!' hitabıyla başlayan âyetlerdeki psikolojik unsurlar ve yönlendirmeler nelerdir?" sorusuna cevap aranmıştır. Bu doğrultuda ilgili ayetler psikolojik bir yaklaşımla incelenmiştir. Âyetlerde var olan psikolojik muhteva klasik tefsir literatürüne nazaran yeni, çağdaş bir perspektifle ele alınmıştır. Bilhassa psikoloji biliminin süratle geliştiği ve bu alana rağbetin günden güne arttığı modern dönemde, modern insanın yaşadığı kimlik karmaşası, anlam arayışları, ruhsal sorunları ve kişisel gelişimlerine dair psiko-sosyal ihtiyaçlara cevap verebilecek çözümleri, Kur'ân'daki psikolojik muhtevayı referans alarak insanlığın istifadesine sunmak, bu çalışmayı önemli kılmaktadır. Üstelik bu yaklaşım mevcut tefsir birikimine de yeni bir perspektif kazandırmaktadır. Çalışmanın amacı, bu âyetlerde bulunan psikolojik unsurları psikoloji biliminin verilerinden de faydalanarak ortaya koymak ve bu unsurların, inananların mümin kişiliklerini inşa etme sürecindeki rehberliğine işaret etmektir. Nüzûl dönemi psikolojik arka planını da dikkate alarak hem ilk muhataplar hem de günümüz muhatapları üzerindeki etkilerini ortaya koymaktır. Bu sayede Kur'ân mesajlarına daha fazla açıklık kazandırmak hedeflenmektedir. Çalışmada psikolojik okuma yapılırken bilişsel davranışçı yaklaşım dikkate alınmıştır. İlgili âyetler sırasıyla inanç, biliş, duygu, davranış ve sosyal ilişkiler ana başlıkları altında temalara ayrılmıştır. Âyetlerdeki belâgatle ilişkili sanatsal ifadelerde, metin içi-metin dışı bağlamında ve anlatım üslûbunda var olan psikolojik muhteva, Kur'ânî bakış açısı esas alınarak tahlili yöntemle ele alınmıştır. Özellikle "Ey iman edenler!" hitabının psiko-eğitsel yönü öne çıkarılmıştır. İnsan ruhunda anlamlı ve duygusal etkiler bırakan bu nida üslûbunun, her bir âyette iletilmek istenen mesajın bağlamına göre değişkenlik gösteren anlamlarının olduğu keşfedilmiştir. Ayrıca bu âyetlerin hem birey hem de toplum psikolojisi üzerinde oldukça önemli etkilerinin olduğu sonucuna varılmıştır.