Radyasyon kazalarının tarihsel analizi ve etkileri

Radyasyonun kullanımının başlamasıyla birlikte hem yararlı hem de zararlı etkileri ortaya çıkmıştır. Radyasyon, nükleer sanayi, endüstri, tıp ve nükleer araştırma gibi alanlarda yaygın olarak kullanır. Tarih boyunca dünya genelinde birçok radyasyon kazası yaşanmış ve bu kazaların uzun vadeli olumsuz etkileri gözlenmiştir. Bu tez çalışmasında toplanan tarihsel materyaller için radyasyon kazaları ve etkileri üzerine yazılmış ulusal ve uluslararası akademik kitaplar, kuruluşlar tarafından yayınlanan raporlar ve teknik dokümanlardan yararlanılmıştır. Ayrıca, Birleşmiş Milletler Bilimsel Komitesi tarafından yayınlanan raporlar da incelenmiştir. Kitap ve rapor formatında dokümantasyonu bulunmayan olay ve kazalar için IAEA ve LAKA web sayfalarındaki bilgilerden yararlanılmıştır. Tarihsel incelemede, 1957-2024 yılları arasında raporlanan radyasyon olay ve kazalarının yıllara, coğrafi bölgelere, INES seviyelerine ve farklı çalışma ortamlarına göre sınıflandırılıp istatistiksel olarak değerlendirmesi yapıldı. Verilerin analizi için "Google E-Tablolar" ve "Google Looker Studio" yazılımları kullanılmıştır. Çalışmada bulunan verilerden, ilk olarak en önemli 23 radyasyon kazası incelendi. İkinci basamağında ise 70 yılı kapsayan toplam kayda geçen 1054 radyasyon vakası bulundu ve olayların payı %98,7 iken kazaların payı %1,3 olarak tespit edildi. 1990'dan önce yetersiz veri nedeniyle INES derecelendirmesi yapılamamış, ancak bu tarihten sonra kayıt ve değerlendirme yapılabildiğinden vaka sayılarında artış izlendi. 2011 yılında Fukushima'nın 7. seviyedeki kaza niteliğinde vakasından sonra yalnız olay niteliğinde vakalar tespit edildi. En fazla radyasyon vakalarının güç reaktörü tesislerinde 600 vaka (%57ornanla) bulunmasına rağmen kaza niteliğinde olan ise 6 vaka ile sınırlıdır. Kazaların ortak nedenleri arasında insan faktörünün yanısıra güvenlik sistemlerindeki hatalar ve teknik unsurlar da önemli etkenler olarak tespit edildi.