Radyografik ve non-radyografik aksiyel spondiloartrit hastalarında fiziksel aktivite düzeyi, egzersiz bariyerleri ve egzersiz kompliyansını etkileyen faktörlerin karşılaştırılması

Amaç: Radyografik Aksiyel Spondiloartrit (R-AksSpA) ve Non-Radyografik Aksiyel Spondiloartrit (Nr-AksSpA) hastalarında fiziksel aktivite (FA) düzeyi, egzersiz engelleri ve egzersiz kompliyansını etkileyen faktörlerin karşılaştırılması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntemler: Bu çalışmaya ASAS AksSpA sınıflandırma kriterlerini karşılayan AksSpA hastaları ile sağlıklı gönüllüler yazılı onamları alınarak dahil edildi. Katılımcılarda FA düzeyi, Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi-Kısa Form; uyku kalitesi, Pittsburg Uyku Anketi; yorgunluk şiddeti, Yorgunluk Şiddet Ölçeği; nöropatik ağrı, 4 Soru Nöropatik Ağrı Anketi; egzersize bakış açısı ve egzersiz tercihleri, Egzersizin Yararları ve Engelleri Ölçeği ve Kişiselleştirilmiş Egzersiz Anketi'nden uyarlanan sorular ile değerlendirilirken hastalar ek olarak Bath Ankylosing Spondylitis Disease Activity Index, Ankylosing Spondylitis Disease Activity Score with C-reactive protein, Bath Ankylosing Spondylitis Functional Index, ASAS Sağlık İndeksi, Health Assessment Questionare-SpA, Vizüel Analog Skala Ağrı Skoru, Bath Ankylosing Spondylitis Patient Global Score, Doktor Global Değerlendirmesi, Bath Ankylosing Spondylitis Metrology Index, Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği, Ankilozan Spondilit Yaşam Kalitesi Anketi, Kısa Form-36, Fibromiyalji Sendromu Hızlı Tarama Testi ve Tampa Kinezyofobi Ölçeği kullanılarak değerlendirildi. Ek olarak, cihaz kullanılarak veri toplanmasına yazılı onam veren AksSpA hastaları ve sağlıklı gönüllülerde beş ardışık gün akselerometre cihazı (Actiwatch 2) kullanılarak elde edilen veriler değerlendirildi. Bulgular: AksSpA grubunda düşük FA kategorisinde olma sıklığı, sağlıklı kontrol grubuna göre daha yüksekti (p=0,002). Sağlıklı kontrol grubunda yüksek FA kategorisinde olma sıklığı AksSpA grubuna göre daha yüksekti (p=0,027). Algılanan egzersiz yararları AksSpA grubunda kontrol grubuna göre daha düşüktü (p<0,001). Algılanan egzersiz engelleri AksSpA grubunda kontrol grubuna göre daha düşüktü (p<0,011). FA rehber önerilerini karşılama sıklığı AksSpa grubunda (%20,3) kontrol grubuna göre (%38,3) daha düşüktü (p=0,009). Nr-AksSpA hastalarıyla R-AksSpA hastaları arasında FA düzeyi açısından fark yoktu (p=0,654). Yüksek FA kategorisindeki Nr-AksSpA hastalarının düşük kategoride olanlara göre HAQ-S, ASAS-HI ve TSK skorları daha düşüktü (sırasıyla p=0,012, p=0,042, p=0,002). Yüksek FA kategorisindeki R-AksSpA hastalarının düşük kategoride olanlara göre HADS-A skoru daha düşüktü (p=0,037). R-AksSpA hastalarının algıladıkları egzersiz engelleri Nr-AksSpA hastalarından yüksekti (p=0,023). Nr-AksSpA hastalarında FA'yle en yüksek seviyede ilişkinin BASDAI skorlarıyla olduğu görüldü (rho:-0,455, p<0,05). R-AksSpA hastalarında ise FA'yle en yüksek seviyede ilişkinin plazma CRP seviyesiyle olduğu görüldü (rho:-0,448, p<0,001). Nr-AksSpA hastalarında FA rehber önerilerini karşılayanların BASDAI, HAQ-S, PUKI ve TSK skorları karşılamayanlardan daha düşüktü (sırasıyla p=0,043, p=0,030, p=0,046, p=0,004). R-AksSpA hastalarında ise FA rehber önerilerini karşılayanların ASQoL skorları karşılamayanlardan daha düşüktü (p=0,025). Sonuç: R-AksSpA hastalarıyla Nr-AksSpA hastaları arasında FA düzeyi ve kompliyans açısından fark olmamakla birlikte algılanan egzersiz engelleri R-AksSpA hastalarında daha fazlaydı. Bu hastaların FA ve kompliyansını etkileyen faktörler arasında cinsiyet, yaş, hastalık aktivitesi, yaşam kalitesi, fiziksel fonksiyon, kinezyofobi ve eğitim durumu gibi farklı parametrelerin olduğu gözlendi. Bu bulgular, klinik uygulamalarda AksSpA hastalarının FA düzeyini artırmaya yönelik bireyselleştirilmiş yaklaşımların geliştirilmesi ve bu faktörlerin tedavi stratejilerine entegre edilmesi gerekliliğini vurgulamaktadır. Anahtar Kelimeler: Fiziksel aktivite, radyografik aksiyel spondiloartrit, non-radyografik aksiyel spondiloartrit, egzersiz engelleri, egzersiz kompliyansı