Arap müziği ve Türk müziğinde rast makamı

Makam müziği güzel sanatlardan biridir, Makam müziği hayal gücü ve insan algısının yaşamda genişlemesini sağladığı için insan ruhunun derinliklerine daha yakındır. Makam müziği duygulara hitap edebilirler ki, bu durum müziğinin insan yaşamındaki öneminden kaynaklanır. Her bir makamın önemi müzikal formlarda düzenlenir. Arap ve Türk Müziği yapılarının iki temel öğesi ton ve ritimdir. Ana Makamlar ve Aileleri, Arap ve Türk müziğindeki seslerin başlıca kaynaklarıdır. Arap ve Türk müziğinde, ezgilerin bağlı olduğu makamların farklılıkları vardır. Ancak makamların bilimi, kompozisyonun enstrümantal ve sözlü biçimlerini yarattığı başlıca unsur olarak kabul edilir. Arap ve Türk Makamları ve ailelerinde müzik kategorilerinin ortaya çıkmasından bu yana, amatörler, uzmanlar, teorisyenler ve uygulamalı bilim adamları gibi bu alanda yazanların arasında bir tartışma ortaya çıkmıştır. Tartışmaları gündeme getiren noktalar makamların sayısı, aileleri, notlandırma metodu ve orjinal makamlarda sonuca götürecek sınıflandırma, farklılıkların tartışılması gibi konulardır. Makamlar, Arap ve Türk müziğinde eksiksiz tam bir doku elde edene kadar bir araya getirilen harmanlanmış bir grup tonun ifadesidir. Her makam belirli tonlara özel vurgu yaparak, boyutların farklı olduğu notasyonda farklı aralıklarla uzmanlaşmıştır. Bu nedenle, makamların esasını, teorik ve pratik problemlerinin çalışılmasının bilim ve teknoloji döneminde bir zorunluluk olduğu düşünülmektedir. Makamların Arap ve Türk müziğindeki sabit bir tanımına ulaşmayı, teorik değerlendirmeler ve uygulama yöntemleri arasında bir uzlaşma amaçlanmıştır. Safiyuddîn yazılarında ifade edilen makamların ölçek dizileri ve gezinme karakterleri zamanla farklı biçimler almıştır. Örneğin, Safiyuddîn Uşşak tanımı TTB, Nevâ TBT, Buselik BTT aralıklarından oluşur. Bu makamlar Arap ve Türk Makam müziğinde bilinen eserlerden oldukça farklıdır. Safiyuddîn'den genel olarak yaklaşık 700 yıl sonra Arap ve Türk müziğinde esas yapısını değiştirmemiş tek Makam Rast Makamı'dır. Bu araştırmada Arap ve Türk müziğinde Rast Makamı konusunu çalışmamızın sebebi de budur. Üstelik Rast Makam ile ilgili teori ve pratik arasındaki görüş ayrılıklarını belirleyen araştırma problemi, Arap müziği veya Türk müziğinde olsun, makam müzik formlarında sıklıkla kullanılmaktadır. Daha önce Rast Makam kavramının Arap ve Türk müziğindeki boyutunu, perde, sembol ve formlarının benzerlik ve farklılıklarına ışık tutmak için karşılaştırmalı bir çalışma yapılmamıştır. Bu çalışmanın amacı Rast Makamı'nın Arap ve Türk Müziğindeki kökenini makamların tarihinin her iki türünde analitik bir çalışma ile tanımlanması, Arap ve Türk Müziğinde temsil edilen Rast Ailesi'nin isimlerinde ve içeriğindeki temel farklılıkların gösterilmesidir. Rast Makamı ve onun çeşitli müzikal aralıklarını Mısır'ın temsil ettiği Arap müziğinde tanımlamak ve Rast Makamı ile çeşitli müzik dallarını Türkiye'nin Türk müziğinde tanımlamak amaçlanmıştır. Arap ve Türk müziğindeki müzikal formlar Lirik Formlar ve Enstrümantal Formlar da seçilen örnekle tanımlamakta ve aktarılmaktadır. Araştırma 5 bölümden oluşmaktadır, giriş bölümünün ardından makamların tarihi hakkında Arap ve Türk Müziği üzerine çalışma yürütülmüş, Arap ve Türk Müziğinde Makam müziğinin tarihsel gelişim süreçlerine yoğunlaşılmıştır. Üçüncü ve dördüncü bölümlerde Mısır Arap Müziği Yüksek Enstitüsü ve Türkiye İstanbul Teknik Üniversitesi Konservatuvarı'nda yapılan çalışmalar doğrultusunda hem Türk Müziği hem Arap Müziği tarafından takip edilen Rast Makamı sistematik bir şekilde tanımlanmıştır. Beşinci bölümde araştırma sonuçları irdelenmiş, Arap ve Türk Müziğinde Rast Makamı ile bu aileleri arasında karşılaştırma yapılmıştır. Arap ve Türk Müziğinde Rast makamının farklı üslübu ve ailelerin kuruluşu karşılaştırılmış, farklı frekanslar, müzikal aralıklar ve müzikal formlar detaylı şekilde incelenmiştir. Her iki coğrafyanın müziğini birbirinden ayıran makam seyri ve melodi seyri makam kullanımında farklıdır. Arap ve Türk müziği arasındaki fark ve ayrımın temel yönlerinden biridir. Bu nedenle, müzik kompozisyonu yöntemindeki farklılık, makamların süreci olarak, besteciye istenen müzikal formunda uygulanacak farklı boyutlar kazadırmaktadır. Son olarak Arapça, Türkçe ve İngilizce kaynaklardan oluşan önemli miktarda, teze dahil edilmiş, müzikal notlara ek olarak bibliyografya, müzikal form kayıtları ve kişisel görüşmelerden yararlanılmıştır. Bu araştırma, Rast Makam ve ailesine Arap ve Türk Müziği'nde ışık tutmayı amaçlayan küçük bir girişimdir.