Ratlarda gastrik hasar üzerine muscari neglectum bitkisinin su ekstraktının etkilerinin bazı biyokimyasal parametrelerle araştırılması

Bu çalışmada Sakarya ilinden toplanan Muscari neglectum (MN) bitkisinin toprak üstü kısmının su ekstraktının antioksidan aktivitesi ve fitokimyasal içeriklerinin tespit edilmesi, canlı vücudunda meydana getireceği akut toksisitesinin belirlenmesi, indometazin (İND) ile deneysel olarak oluşturulan gastrik ülsere karşı koruyucu etkisinin biyokimyasal parametreler ve histopatolojik gözlemler ile değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Çalışmada kullanılan Muscari neglectum bitkisi Sakarya ilinden toplanarak kurutulmuştur. Su infüzyonu için bitki: su oranı 1:10 olacak şekilde 60oC'de 30 dakika boyunca çalkantılı su banyosunda 250 rpm'de ekstrakte edilmiştir. Ekstraktlar Whatman tipi süzgeç kâğıdından süzülerek -80oC'de 24 saat dondurulduktan sonra liyofilizatörde soğuk vakum altında kurutulmuştur. Ekstraksiyon işleminden sonra, toplam fenolik bileşik ve flavonoid madde, serbest radikal giderim aktivitesi (DPPH), indirgeyici antioksidan kapasitesi (CUPRAC), metal şelatlama aktivitesi (MCA) ve indirgeme kapasitesi analizleri (FRAP) spektrofotometrik yöntemle, fitokimyasal içerikleri ise sıvı kromatografi-tandem kütle spektrometrisi (LC-MS/MS) ile yapılmıştır. 24 adet akut toksisite ve 36 adet mide ülser modeli (n=6) için toplam 60 adet Sprague Dawley ırkı erkek ratlar kullanılmıştır. Akut toksisite testi için ratlar sağlıklı; 500, 1000, 2000 mg / kg MN verilerek 4 gruba ayrılmıştır. Toksik etki semptomları 24 saat boyunca takip edilmiştir. Ratlarda herhangi bir toksik etki gözlenmediği, verilen limit dozun 1/5, 1/10, 1/20 seçilerek, sağlıklı; indometazin (25 mg/kg); referans [40 mg/kg famotidin (FAM)] ve MN ekstraktının üç farklı dozu (100, 200, 400 mg/kg) olmak üzere 6 gruba ayrılmıştır. Sağlıklı grup hariç tüm gruplara, dozlar uygulandıktan 5 dk sonra İND ratlara oral olarak verilmiştir. Ratlar 6 saat sonunda hafif sevofloran anestezisi altında sakrifiye edilmiştir. Tüm hayvanların mideleri açılıp serum fizyolojik ile yıkanmış ve makroskobik olarak incelenmiştir. Dokulardan alınan kesitler hemotoksilen eosin boyaması yapılarak histopatalojik olarak değerlendirilmiştir. Biyokimyasal olarak, mide dokularında katalaz (CAT), süperoksit dismutaz (SOD) enzimlerinin aktiviteleri ile glutatyon (GSH), malonaldehit (MDA) düzeyleri sandviç enzim bağlı immun ölçüm (ELISA) kitleri kullanılarak analiz edilmiştir. Muscari neglectum bitkisinin liyofilize ekstraktından, %14,974 g verim sağlanmıştır. Toplam fenolik ve flavonoid içerikleri sırasıyla; 26,0±1,21 mg GAE/g, 0,45±0,05 mg KUE/g bulunmuştur. DPPH, MCA, FRAP analizleri % inhibisyon değerleri artan konsantrasyona bağlı olarak lineer artış göstermiştir. CUPRAC sonuçlarımız 0,06 µM TE olarak bulunmuştur. Yapılan LC-MS/MS analizinde fumarik asit, protokatekuik asit, floridzin dihidrat ve mirisetin bileşikleri (sırasıyla 0,30281874; 0,16369329; 0,02561198; 0,01061646 mg/g ekstre) yoğun bulunurken, asetohidroksamik asit, kafeik asit, siringik asit, resveratrol, kaempferol, gallik asit, 4-hidroksibenzoik asit, salisilik asit, kuersetin ve luteolin bileşiklerinin de (sırasıyla 0,0066244; 0,00280178; 0,00575919; 0,00322667; 0,00270288; 0,00455979; 0,00475702; 0,0015531; 0,00627964; 0,00278937 mg/g ekstre) bulunduğu dikkati çekmektedir. Deneysel çalışmalarda verilen MN dozlarının 24 saatlik akut toksisite değerlendirmesi sonucunda, ratlarda herhangi bir davranış değişikliği ve ölüme neden olmadığı belirlenmiştir. Muscari neglectum su ekstraktının tüm dozlarının indometazinin indüklediği gastrik mukozal hasarlanmayı önlediği, en güçlü antiülser etkinin % 69 ile 400 mg/kg grubu (p<0,001), referans grubuyla benzer etkiler gösterdiği bulunmuştur. Muscari neglectum grupları ile İND grubunun SOD aktivitesi karşılaştırıldığında 400MN grubu, CAT aktivitesi tüm gruplarda ve GSH düzeylerinde ise 200MN ve 400MN istatiksel olarak anlamlı (p<0.0001) artış, MDA düzeylerinde 200MN ve 400MN gruplarında istatiksel olarak anlamlı (p<0.0001) azalış gözlenmiştir. Muscari neglectum antioksidan etkilerden dolayı indometazin ile indüklenen mide ülserinde gastroprotektif etkiler göstermiş, en etkili dozunun 400 mg/kg olduğu görülmüştür. Muscari neglectum su ekstraktının mide dokusu histopatalojik gözlemleri, İND ile karşılaştırıldığında, 200 MN ve 400MN ekstraklarının, hasar bulgularını (lamina epitelyaliste erezyon, epitellerde dejenerasyon ve nekroz, damarlarda hiperemi) istatiksel olarak anlamlı (p˂0.05) azalttığı tespit edilmiştir. Muscari neglectum su ekstraktının invitro antioksidan analizlerinin sonuçları ve içeriğindeki fenolik bileşiklerin varlığı, MN'nin su ekstraktının iyi bir antioksidan etkiye sahip olduğunu göstermiştir. Bu çalışma kapsamında, İndometazin ile oluşturulan ülser modelinin ratlar üzerindeki invivo çalışmaların biyokimyasal analizleri ve histopatolojik incelemeleri, Muscari neglectum'un su ekstresinin mide ülserine karşı koruyucu etki göstermiştir. Bu pozitif etkinin Muscari neglectum bitkisinde bulunan antioksidan özelliğe sahip biyomoleküllerden kaynaklandığı düşünülmektedir. Yapılan literatür çalışmalarında MN bitkisinin su ekstresinin mide hastalıkları üzerine etkisini araştıran bilimsel bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu çalışmanın Muscari neglectum ile yapılacak diğer araştırmalar için önemli bir referans olacağı öngörülmektedir.