İnsan bilgisayar etkileşimi alanında karma becerileri olan bireylerin işbirliklerini engellilik adaleti perspektifinden yeniden anlamlandırmak

Bu tez, insan-bilgisayar etkileşimi (Human-Computer Interaction, HCI) alanında, karma becerileri olan bireylerin erişilebilirlik etrafındaki işbirlikleri süreçlerini ve bu süreçlerde kullandıkları işbirlikçi teknolojilerin rolünü engellilik adaleti (Disability Justice) perspektifinden anlamaya odaklanmaktadır. İnsan bilgisayar etkileşimi alanında karma beceriler üzerine yapılmış çalışmalar öncelikle kolektif olarak erişilebilirlik için çalışmanın, ilişkiselliğe dayalı bir dayanışmanın (interdependence) önemini, çoğunlukla bir engelli grubunun (örneğin görme farklılıkları olan bireyler) engelli olmayan kişilerle olan etkileşimine odaklanarak açıklamaktadır. Bu bakış açısını genişletmek amacıyla, Engelli Adaleti alanından gelen araştırmacılar farklı engel grupları arasındaki dayanışma ve kolektif özgürleşmenin önemini vurgulamaktadırlar. Bu tez, insan-bilgisayar etkileşimi alanındaki karma becerileri olan bireylere odaklanan çalışmalarda gelinen noktayı ortaya koymayı ve beş farklı çalışma üzerinden farklı engelleri olan bireyler arasındaki etkileşimlere dair bir perspektif sunmayı hedefliyor. Buradan yola çıkarak, bu tezin araştırma soruları şunlardır (1) Karma becerileri olan bireyler erişilebilirliğin organizasyonu etrafında nasıl etkileşim kurar? (2) Bu süreçte işbirlikçi teknolojiler hangi şekillerde kullanılır? (3) Karma becerileri olan bireylerin erişilebilirlik etrafında adalet ve dayanışmaya dayalı işbirliklerini desteklemek için işbirlikçi teknolojiler geliştirmek için gereken tasarım içgörüleri nelerdir? Bu soruları cevaplamak için, sosyal yapılandırmacı epistemoloji ve nitel araştırma metodolojisini temel alan bu tez, 5 çalışma üzerine inşa edildi. Çalışmalara dahil olan katılımcılar ve çalışmalarda kullanılan yöntemler olabildiğince farklı seçilerek, tezin çıktıları çeşitli hale getirildi. İlk çalışmada, dijital entografi yöntemi kullanılarak bir Facebook grubunda karma becerileri olan bakımverenlerin arasındaki etkileşimlere odaklanıldı. İkinci çalışmada, bir yüksek öğretim kurumundaki karma yeteneklere sahip karar vericiler arasındaki etkileşimlere odaklanıldı ve derinlemesine mülakat yöntemini kullanıldı. Üçüncü çalışmada, otoetnografi metodu kullanılarak engelli bir tasarım araştırmacısının deneyimleri sunuldu. Dördüncü çalışmada, çevrimiçi bir çalışma alanında birlikte çalışan karma becerileri olan bir sosyal girişimci grubunun etkileşimlerine odaklanıldı. Son olarak beşinci çalışmada ise, insan-bilgisayar etkileşimi alanında karma becerileri olan bireylere odaklanan çalışmalara ilişkin bir literatür taraması sunuldu. Tezin bulguları, karma becerileri olan bireylerin erişilebilirlik etrafında gerçekleştirdikleri etkileşimlerine ve bu süreçlerde işbirlikçi teknolojilerin nasıl kullanıldığına dair çeşitli yolları ortaya çıkarmaktadır. Bu yollar şunlardır: 1) engellilik ve erişilebilirlik etrafında yaşanan deneyimleri yeniden tanımlamak 2) görünürlüğü ve önceliklendirme şekillerini yeniden düşünmek için deneyim paylaşmak 3) aktivizm, güç müzakeresi, ve çatışmaları çözme yoluyla topluluk oluşturmak. Bu 3 kategoride, bu tez işbirlikçi teknolojiler için pratik tasarım çıktıları sunuyor. Sonuç olarak bu tez, engellilik adaleti perspektifinden karma becerileri olan bireylerin etkileşimlerinin önemini vurguluyor ve insan bilgisayar etkileşimi alanında karma becerileri olan bireylere odaklanan araştırmalarına katkıda bulunuyor.