Fikri mülkiyet haklarının küresel düzeyde uygulanmasının ilaç politikalarına etkisi: Türkiye örneği

Bu tezde, neoliberal küreselleşme döneminde ilaç politikalarının fikri mülkiyet haklarının küresel düzeyde uygulanmasından nasıl etkilendiklerini ve bunun karşılığında, bu politikaların ilaç sektörünü ve bu uygulamanın baş aktörü olan çok uluslu şirketleri nasıl etkilediği araştırıldı. Bu amaçla çalışmayı üç bölüme ayrıldı. İlk bölümde fikri mülkiyet haklarının küresel düzeyde uygulanması süreci, ikinci bölümde ilaç politikalarının bundan nasıl etkilendiği ve son bölümde de tüm bunların Türkiye örneğine nasıl yansıdığı incelendi. Fikri mülkiyet hakları ve ilaç politikaları üzerine olan literatürün incelenmesi; sektör raporlarının ve basın açıklamalarının incelenmesi, medya taraması yapılması ve sektörle ilişkili farklı aktörlerle gerçekleştirilen mülakatlarla sağlamlaştırıldı. Çalışmanın sonunda fikri mülkiyet haklarının küresel düzeyde uygulanmasının durağan bir durum olarak düşünülmemesi gerektiği, aksine bunun dinamik bir siyasi süreç olduğu gözlemlendi. Türkiye özelinde, güncel durum 1960'lara kadar giden bir sürecin sonucudur. Bu süreçte meydana gelen birden çok tartışma, farklı aktörlerin çıkar çatışmalarını gözler önüne sermiştir. Sonuç olarak fikri mülkiyet haklarının küresel düzeyde uygulanması çok uluslu şirketler açısından avantajlı bir atmosfer yaratırken, Türkiye'deki yerli ilaç sanayisini negatif etkilemekte ve kamunun artan ilaç harcamalarına sebep olmaktadır. Bu nedenle Türk hükümeti, özellikle son dönemde, ilaç piyasasında neredeyse tek alıcı olmasının verdiği güce dayanarak, söz konusu ilaçlara yönelik bütçe kısıtlama politikaları gütmektedir. Ama bu tez sayesinde ulaşılan başka bir sonuca göre, çok uluslu şirketler ile Türk hükümeti arasında şiddetli bir karşı karşıya geliş henüz yoktur. Hatta ikisinin arasındaki gerilim giderek azalmaktadır. Bu nedenle, mevcut siyasi durumun yakın bir gelecekte değişeceği öngörülebilir.