Rekabetçi piyasalarda uluslararası pazar seçimi: Bütünleşik bir model önerisi

Uluslararası pazar seçimi (UPS) hem akademide hem de iş dünyasında oldukça tartışılan bir konudur. En yüksek pazar fırsatını barındıran uluslararası pazarları tespit edebilmek amacıyla çok sayıda model geliştirildiği görülmektedir. Ancak bu modellerin pek çoğu teorik alt yapıdan yoksun, ampirik olarak test edilmemiş ya da uygulama kolaylığı bulunmayan modellerdir. Bu çalışmada öncelikle yazındaki modeller; parsimoni, uygulanabilirlik, genellenebilirlik, sektör bazlı ve teorik altyapı kriterlerine göre değerlendirilmektedir. Bu değerlendirmeler sonrasında; Faktör Donanımı Teorisi, Çekim Modeli, Kaynak Temelli Yaklaşım ve Ürün Yaşam Döngüsü teorilerinden temellerini alan "küresel rekabetin yüksek olduğu ürün/sektörlere özel" bir UPS modeli geliştirilmektedir. Bu modelde çok kriterli pazar temelli yaklaşımlarda kullanılan değişkenler ve Net Pay Kayması Analizi eşzamanlı kullanıldığından model "Bütünleşik Model" olarak adlandırılmıştır. Bu çok kriterli modelin özgün yönleri; ürüne özel rekabet değişkenini içeriyor olması, değişkenlerinin verilerinin kamuya açık olması ve diğer modellere nazaran uygulamasının kolay olması şeklinde özetlenmektedir. Bütünleşik Model beş farklı örneklemde ve iki farklı zaman diliminde test edilmiştir. Sonrasında ise Global Edge Sektör Bazlı UPP Modeli ve Papadopoulos'un (2002) Seçim Modeli ile aynı örneklemlerde uygulanarak tahminleme güçleri karşılaştırılmıştır. Bu modellerin tahminleme güçlerinin karşılaştırılmasında hem ihracat büyüklüğünü hem de ihracat büyümesini eş zamanlı ölçümleyebilen NPKA'nın revize edilmiş bir versiyonu kullanılmıştır. Tahmin yılı sonrasındaki üç yılda gerçekleşen ihracat tutarlarının hepsini değerlendiriyor olması nedeniyle bu değişken pazar fırsatını standart NPKA'ya nazaran daha doğru bir şekilde ölçümlemeye olanak sağlamaktadır. Elde edilen bulgular, Bütünleşik Model'in uluslararası pazar fırsatlarını belirleme konusunda geçerli olduğunu ve diğer modellere nazaran daha yüksek tahminleme gücünün bulunduğunu göstermektedir. Ancak dış ticaret verilerindeki güvenilirlik probleminin model sonuçlarını saptırıyor oluşu önemli bir kısıttır. Bu nedenle özellikle gelişmekte olan ülkelere uygulandığında sonuçların dikkatle değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Bütünleşik Model'de hem bağımlı hem de bağımsız değişken olarak kullanılan dış ticaret verilerinin hem ithalatçı hem de ihracatçı ülke tarafından raporlanıyor oluşu nedeniyle güvenirlik konusunda fikir edinmek mümkündür. Bu anlamda ileride yapılacak olan araştırmalarda bu yönde ilerleme sağlanması önerilmektedir.