Demansta tekrar: Türkçe üzerine bir çalişma

Amaç: Bu çalışma, demansı olan bireylerin tekrar görevindeki performanslarını araştırmaktadır. Yöntem: Bu araştırma 30 genç, 32 65 yaş üzeri ve 32 demans tanılı bireyin anlamlı, anlam- sız kelime tekrarlarındaki performansını gözlemlemektedir. Kelime tekrarının yanısıra demansı olan bireylerin kompleks ve tersinlenebilirlik ölçeğinde oluşturulmuş uzunluk bazlı cümle tekrarındaki performanslarını da araştırmaktadır. Çalışmada kullanılan görev 4 ana bölüme ayrılmıştır: bilişsel sağlamlığı ölçmek için uygulanan Mini Mental State Examination Test, çalışan hafızayı ölçmek için ileri ve geriye dönük sayı dizisi tekrar testleri, anlamlı kelime tekrarı için Western Aphasia Battery'nin klinik amaçlı Türkçeye uyarlanan Türkçe anlamlı kelime tekrar testi, anlamsız kelime tekrarı içinse anlamlı kelime tekrarı esas alınarak düzenlediğimiz Türkçevari anlamsız kelime seti ve son olarak; uzunluk bazlı oluşturulan, özne ve nesne ilgi tümceciğiyle ve tersinlenebilir/tersinlenemez parametreleri manipüle edilerek oluşturulan cümle tekrar testi. Araştırma genç (18-64), yaşlı (+65) ve demans teşhisi olan bireylerle yapıldı. Bulgular: Lineer mix modelleme kullanılarak yapılan veri analizi sonucunda, demansı olan bireyler için doğru kelime tekrarında anlamlılığın önemli olduğu (demans grubu, kelime tekrarı katsayısı -8.119, p < .001, güven aralığı = [–11.602, –4.636]; sahte kelime tekrarı katsayısı -0.300, p < .001, güven aralığı = [–0.413, –0.187]), ilgi tümcecikli cümle tekrarında nesne yan tümcecikli kelime tekrarının özne yan tümcecikli ve basit yapılı cümle tekrarına kıyasla daha zor olduğu gözlemlendi (özne yan tümcecikli tekrar katsayısı = −0.123, p = .005, güven aralığı = [−0.208, −0.038]; nesne yan tümcecikli tekrar katsayısı = −0.151, p = .001, güven aralığı = [−0.236, −0.066]). Tersinlebilirlik bazlı cümlelerde ise tersinlenebilir cümle tekrarlarının daha zor olduğu gözlemlendi (demans grubu katsayısı = -0.667, p < .001, güven aralığı = [–0.863, –0.471]). Bunların yanı sıra, cümle ve kelime uzunluğunun çalışan hafızanın sağlamlığıyla doğru orantılı arttığı gözlemlendi. Sonuç: Demans tanılı bireyler anlamsız kelime tekrarında anlamı kelime tekrarına kıyasla daha düşük performans gösterdi. Karmaşık cümle yapısı ve tersinlenebilir cümle yapılarının tekrarının daha zor olduğu ortaya kondu. Çalışan hafızada alınan yüksek skor uzun kelime ve cümle tekrarına etki etse de nesne ve özne yan tümcecikli cümle tekrarında pozitif bir etki göstermesine rağmen güçlü bir etki gösterdiği göstermediği ortaya çıktı. Bununla beraber, tersinlenebilir cümlelerde de pozitif bir etki görülmesine rağmen güçlü bir etki olmadığı sonucuna varıldı. Anahtar Kelimeler: demans, tekrar görevi, anlambilim, sözdizim