Süleymaniye yakın güneyindeki üst kretase yaşlı derin deniz türbiditlerinin hazne kaya özellikleri (Kuzey Irak)

Bu çalışmada Süleymaniye ilinin (Kuzey Irak) güneydoğusunda Arbat kasabası yakınlarında yüzeyleme veren Üst Kretase yaşlı Tanjero Formasyonu'na ait türbidit kumtaşlarının rezervuar özellikleri incelenmiştir. Bu kapsamda kalınlıkları 40-50 m arasında değişen altı adet ayrıntılı ölçülü stratigrafik kesit (log) alınmıştır. Bu kesitlerin alındığı bölge tektonizmadan oldukça yoğun bir şekilde etkilenmiş olan ve yüksek kıvrımlarla temsil edilen "yüksek kıvrımlı zon" içerisinde ve bir kıvrımın güney kanadında bulunmaktadır. Formasyonun buradaki yüzeylemesi kumtaşı, silttaşı ve şeyl ardalanmalarından oluşmaktadır. Ölçülü kesitler bir antiklinalin kanadından alındığı için ve yüzeylemenin küçük bir derenin aşındırması sonucu ortaya çıkmış olmasından dolayı birimin tabanı görülememiştir. Genellikle bu bölgede birimin altında uyumlu olarak bulunan Şiraniş Formasyonu'nun burada da tabanda mevcut olduğu düşünülmektedir. İnceleme alanındaki kumtaşlarının litofasiyes analizleri ve yapısal özellikleri, 3 adet ana ve litofasiyes ve 49 adet alt fasiyesin mevcut olduğunu ortaya koymuştur. Ana fasiyesler ince taneliden iri taneliye kadar değişen kumtaşlarıyla temsil edilmektedir. Alt fasiyesler ise türbiditlerle ilişkili olan tam Bouma istifinin farklı bölümlerinin kombinasyonlarından meydana gelmektedir. Bu fasiyesler, turbiditlerin orta yelpaze ile dış yelpaze arasındaki bir alanda çökelmiş olduklarını göstermektedir. Lob hiyerarşisi bakımından ise tane boyu ve tabaka kalınlıklarına göre depolanma ortamının lob eksen bitişiği ve lob kenarı olduğu belirlenmiştir. İnceleme alanında yapısal özellik olarak sadece 10 m genişliğinde ve birkaç m kalınlığında kumlu kanal dolgusu yapısı görülmüştür. Bu yapı dış fanın başlangıcını ve lob kenarını temsil etmektedir. Porozite ve permeabilite deneyleri için ölçülü kesitlerden alınan 35 kayaç örneği incelenmiştir. İncelenen kumtaşlarının porozitesi %4,56 ile %16,56 arasında değişmekte olup ortalaması %9,2'dir. Bu ortalama "düşük- orta" değerler arasındadır. Permeabilite değerleri ise V 36,388 ile 623,328 milidarcy arasında ve 426,68 milidarcy ortalamaya sahiptir. Bu ortalama ise "çok iyi" sınıfına girmektedir. Bileşenlerin tayini ve modal analizlerine dayalı olan petrografik incelemeler, bu turbiditlerin, karbonatlı, kırıntılı, mikrokristalen ve kriptokristalen çört, radyolaryalı çört gibi sedimanter kayaç parçaları ile yakın mesafeden taşınma esnasında serbest kalmış radyolarya fosillerinden meydana geldiğini göstermiştir. Kuvars ve feldspat oranı tüm kayaç örneklerinde % 2' nin altındadır ve feldspatlar çok ender olarak görülmektedir. Modal analizler bu kumtaşlarının kalklitit olduğunu ortaya koymuştur. Buna göre kaynak alanın karbonat kayaçlarca zengin olduğu sonucuna varılır. İnceleme alındaki kumtaşlarının bileşimi ve Qm,F,KP üçgen diyagramı "litik döngü kategorisi"ni temsil etmektedir. Eski akıntı yönü analizi ve petrografik incelemelerden hareketle bu litik döngü içerisindeki birimin, türbiditlere kaynak alan (provenans) olan ve tamamen sedimanter kayaçlardan meydana gelmiş Erken Kretase yaşlı Kulkula Formasyonu olduğunu göstermektedir. Anahtar kelimeler: Tanjero Formasyonu, türbidit kumtaşları, rezervuar özellikleri, Arbat, güneydoğu Süleymaniye, Kuzey Irak