Rumi mehmet paşa türbesi ve sarnıç-imaret yapısı restorasyon projesi

RUMİ MEHMET PAŞA TÜRBESİ VE SARNIÇ-İMARET YAPISI RESTORASYON PROJESI ÖZET Rumi Mehmed Paşa Türbesi Rumi Mehmed Paşa külliyesinin bir parçasıdır. Günümüzde ulaşabilen cami ve türbe İstanbul İli Üsküdar ilçesi Aziz Mahmud Hüdai mahallesinde ada Nº 429 parsel Nº 5'te yer almaktadır. Ada, kuzeydoğuda Şemsi Paşa Caddesi, kuzeybatıda Şemsi Paşa sokağı, güneybatıda Çeşme-i Cedit sokağı ve güneydoğuda Eşref Saat sokağı ile sınırlı. Parsel Nº 5 doğuda park olarak ayrılan parseller ve batı tarafında daha küçük komşu parseller ile sınırlı. Rumi Mehmed Paşa Camii ve çevresi, 8.11.1993 tarihinde yürürlüğe giren "1:5000 ölçekli Rum Mehmet Paşa ve Ayazma Camileri Çevresi Koruma İmar Planı'na" göre, sit alanı ilan edilmiştir. Rumi Mehmed Paşa Vakfı Üsküdar'da yer alan bu külliyeyi 16 yüzyılda yaptırmıştır. Vakıf o dönemin önemli politik figürlerden olan Rumi Mehmed Paşa'ya aitmış. Rum asıllı Paşa dinini değiştirerek Osmanlı devletine girip veziriazamlık görevini üstlenmiştir. İstanbul'a zorunlu ve gönüllü gerçekleşen göç sırasında önemli rol oynamıştır. Olayların sonucunda idam edilmiştir. Paşanın ölümün ve türbenin inşaat edilen kesin tarihi bilinmiyor. Kaynaklara göre, Üsküdar'da bulunan türbesinde başının, Tire'de ise vücudun gömülü olduğunu yazılı. Geride yaptırdıkları külliye, cami, bedesten ve hamam gibi yapılar bırakmıştır. Araştırma konusu Paşa'nın gömülü olduğu türbesidir. Bir diğeri ise sarnıç yapısı yakında bulunuyor. Yapı farklı kaynaklara göre külliye'ye veya Şerefâbâd köşküne ait olabilir. Araştırma konusu için ilk olarak belgeleme yapıldı. Lazer tarayıcı ve bilgisayar çizim programı yardımı ile mimari rölöve yapıldı. Rölöve üzerinden bozulma ve malzeme analizi yapıldı. Bozulmalar strüktürel, doğal etkenler ve insan kaynaklı nedenlerden oluştuğu tespit edildi. Doğal hava etkenlerden bazıları şu şekildedir: erozyon, taş yüzeyinde pul pul şeklinde ayrışmalar, hava kirliliğine bağlı oluşan siyah kabuk, yosun gibi biyolojik kolonizasyon ve yapı üzerinde yetişen gövdeli bitkiler. Strüktürel olarak zayıf kalan yapıda düşey çatlaklar oluştmuştur. Bu durum sıva ve kubbede de xxvi görülmektedir. İnsan kaynaklı bozulmaların başında geçmişte yapılan çimento esaslı müdahaleler ve paslanmaz olmayan metal kenetler geliyor. Çimentonun içinde bulunan yüksek tuz oranı çevresinde bulunan tüm taşlara olumsuz bir etki yaratmıştır. Bu süreç içinde tarihi belgeler, fotoğraflara ve vakıf defter kayıtlarına ulaşıldı. Belgeler yapını geçirdiği onarımları ve plan değişikliği ortaya koydu. 20.yy eklenen bir yığma rüzgarlık dışında plan değişikliği olmamıştır. Sözü geçen ek günümüzde mevcut değildir. Yapı 1953'te 2. Bölge Vakıflar Müdürlüğün gözetiminde bir restorasyon süreci geçirmiştir. Bu dönemde ilerde olumsuz ekti edecek çimento esaslı malzemeler kullanılmıştır. Dışlıklar formu aynen korunarak donatılı beton olanlar ile değiştirilmiştir. En fazla belgeye ulaşılabildiğinden, 1900-ın başına denk gelen bir dönem için restitüsyon projesi hazırlandı. Kalem işinin restitüsyonu 1940-da çekilen fotoğraf serisine dayandırarak önerisi çıkarıldı. Analitik gözlem sonucu ve geçmişten gelen bilgiler ışığında restorasyona dair stratejiler ve yöntemler seçildi. Yapısal sorunlar ön planda tutuldu. Bunu için iki öneri hazırlandı. İlkinde gergiler, duvara gömülü metal kutu profilli hatıl ve iç duvar yüzeye uygulanan cam fiber gibi müdahaleler ön planda çıkıyor. İkincisinde ise kubbenin saçak kotunda çemberleme yapılması ve kurşun kaplama altında gizlenmesi öneriliyor. Ardından, grout enjeksiyon yöntemi ile duvar içinde boşlukların doldurulması önerildi. Enjeksiyon harcı hazırlanışı için bazı detayların altı çizildi. Sonrasında, sıva ve üzerinde bulunan kalem işi, doğramalar, yer kaplaması, tek taş ölçeğinde oluşan bozulmalar, ahşap hatıllar ve çatı kaplaması ele alındı. Dış duvar yüzeyde erozyon, pul pul dökülen taş yüzeyi, hava kirliliği bağlı siyah kabuk oluşumu, yosun, yüzey kirliliği, yanlış müdahale ve strüktürel çatlaklar görülmektedir. Bu hem doğal aşındırma hem insan kaynaklı bozulmalar için öneriler hazırlandı. Örneğin erozyona uğrayan taşların kozmetik uygulama ile tamamlanması gereklidir. Çimento esaslı malzemelerin uzaklaştırılması, ardından yüzeyin hazırlanması ve boşlukların doldurulması gereklidir. Bazı yerler için taşların tümü yenilenmesini gereklidir. Bu durum özellikle strüktürel çatlakların olduğu yerler için geçerlidir. Siyah kabuk için düşük basınçlı garnet kumlama tekniği ile kumlama önerildi. İç duvar yüzeyde çimento esaslı sıva uzaklaştırılmalı. Yeni sıva harcı için araştırma yapıldıktan sonra bir formül çıkarılması önerildi. Alt kotta bulunan ahşap pencere ve xxvii kepenklerde yağlı boya sökücü veya ısı yardımı ile yapılan temizlik önerildi. Ayrıca aynı kahve rengi yağlı boya ile boyanan demir parmaklıklar için temizlik önerildi. Yer yer eksik veya ahşabı çürüyen doğramaların bütünlemesi önerildi. Alüminyum giriş kapısı camini deposunda bulunan özgün kapı ile değiştirilmesi önerildi. 31x31 cm boyutunda özgün tuğla yer kaplamasının da bütünlemesi gerek olduğunu belirtildi. Ahşap hatılların yenilenmesi ve köşe yerlerinde iyi geçiş sağlanmasının önemi vurgulandı. Restorasyon projesi bunu destekleyen çizimler ile tamamlandı. Çatıda eksik olan alemin üretilip yerine konulması ve kurşun kaplamaların değişmesi gereklidir. Uygulamanın titizlikle yapılaması katlama yerlerinden su sızdırılmaması için önelidir. Aydınlatma elemanları ve onların elektrik bağlantısı, ziyaretçi bilgilendirme panosu ve bahçe yolu restorasyon sonrasında yapılması bu yapının halka daha iyi tanıtılması için gerekli adımlardır. Müdahale sonrası periyodik bakım için yönlendirmeler not alındı. Bu konu altında çiçeklenme döneminde kontrol edilmesi gereken bitkiler, su oluğu, çatı kaplaması, yağlanması gereken metal elemanlar, böcek ve neme karşı korunması gereken ahşap doğramalar ve budanması gereken ağaçlar toplandı. Sonuç olarak, tarihi anıt olan Rumi Mehmed Paşa türbesinin korunması gereklidir. Bu yolda alınacak adımlar için yol gösterici öneriler araştırma konusu oldu.