Afganistan'da DEAŞ'ın yükselişi: DEAŞ Horasan

"DEAŞ Horasan", DEAŞ terör örgütünün başta Afganistan ve bazı Orta Asya ülkeleri olmak üzere pek çok bölge ülkesini kapsayan tarihi Horasan coğrafyasındaki varlığına atfen kullanılan bir isimdir. DEAŞ'ın bu bölgedeki kolunu oluşturan DEAŞ Horasan, ağırlıklı olarak Pakistan ve Afganistan'da ve nispeten Orta Asya Cumhuriyetleri ve özellikle Özbekistan'da faaliyet göstermektedir. İlk olarak 2015 Ocak ayında varlığını resmi olarak ilan eden DEAŞ Horasan, esasında Pakistan'da faaliyet gösteren Tahrik-i Taliban Pakistan'ın (TTP) önde gelen komutanlarının bir araya gelerek DEAŞ'a biat etmesiyle kurulmuştur. Tamamı Peştun kökenli olan bu komutanların, Afganistan'ın Pakistan sınırına yakın Nengarhar ve Lugar gibi bölgelerine yerleşmesi DEAŞ'ın Afganistan'a dağılıp yayılmasına neden olmuştur. Örgütün coğrafi mevcudiyeti ve dağılımı, bölgenin tarihi, siyasi, etnik, dini ve kültürel olarak barındırdığı dinamiklere göre şekillenmiştir. Bu kapsamda Örgüt, sadece Afganistan'ın doğu ve güney illeriyle sınırlı kalmamış, bilahare Afganistan'ın kuzey illerine de nüfuz etmeye başlamıştır. Bu sayede dikkat çekici bir şekilde Özbek nüfusundan da üye devşirmiştir. Son dönemlerde ise DEAŞ Horasan'ın sadece Horasan bölgesiyle sınırlı kalmadığı; İran, Türkiye ve Rusya gibi diğer ülkelerde gerçekleştirilen saldırıları da üstlendiği görülmüştür. DEAŞ'ın Horasan bölgesi dışındaki saldırılarına bakıldığında Tacik kökenli örgüt mensuplarının ön plana çıktığı gözlemlenmiştir. Bu hususta Rusya'da mülteci konumunda olup daha sonra DEAŞ'a katılan kişiler önemli rol oynamışlardır. Bu bilgiler ışığında mevcut çalışmada öncelikli olarak DEAŞ Horasan'ın varlık gerekçesi incelenmiştir. Bu doğrultuda ilk olarak DEAŞ'ın ideolojik altyapısı ve bu ideolojilerin Afganistan'ın dini kompozisyonundaki karşılığı ele alınmıştır. Ardından Afganistan ve Pakistan'ın toplumsal iç dinamiklerinin barındırdığı faktörler ile Afganistan merkezi hükümetinin konsolide edilememesinin bu tür örgütlerin ortaya çıkışına etkisi irdelenmiştir. Tezin müteakip bölümlerinde ise DEAŞ Horasan'ın örgütsel yapısı, imkan ve kabiliyetleri, taktik ve stratejileri, eylemleri ve etkileri ile ikinci Taliban Dönemi'nde DEAŞ Horasan'ın sahadaki gerçekliği bölgesel ve uluslararası gelişmeler bağlamında incelenmiştir.