Rize festivalleri üzerine halkbilimsel bir inceleme

Dönemi, yapıldığı yeri, içeriği belli ve herkesin katılımına açık organizasyonlar olarak tanımlanabilecek olan festivaller; eğlence, giyim-kuşam, yeme-içme, müzik, dans vb. pek çok kültürel ögeyi içinde barındırmaktadır. İlkel dönemlerden günümüze toplumsal gelişmeyle birlikte ayinlerden festivale uzanan çizgide çeşitli dönüşüm ve değişimler yaşayan festivaller ekonomik, siyasi, toplumsal ve kültürel pek çok unsurun dâhil olmasıyla çok katmanlı bir boyut kazanmıştır. Yaşam izlerinin milattan önceki dönemlere kadar götürüldüğü Rize'de Kimmerler, İskitler, Partlar, Pontuslar, Rumlar, Sasanlar, Ermeniler, Lazlar, Türkler vb. çok farklı toplulukların hüküm sürdüğü bilinmektedir. Çeşitli kültürlere ait izlerin görüldüğü festival mekânı Rize, çalışmamızda tarihî, coğrafî, kültürel ve sosyal dokusuyla ele alınmıştır. Adlandırmadaki farklılıklar göz önünde bulundurularak bayram, şölen, toy, şenlik, karnaval ve festival kavramları analiz edilmiştir. Aynı bölümde mitolojik devirlerden günümüze dünya halk kültürlerinde, Türk kültüründe ve Türkiye'de bu kavramların çeşitli kullanım özellikleri incelenmiş, kavramla ilgili tasnif denemeleri değerlendirilmiştir. Rize'de gerçekleştirilen yayla festivallerinin arka planında yaylacılık kültürü olduğu, ilk festivallerin yaylacılık faaliyetleri çerçevesinde şekillendiği görülmektedir. Bu bağlamda yayla kültürü ve yaylacılık faaliyetlerine değinilmiş, daha sonra Rize'de gerçekleştirilen festivallerin yapısal analizi yapılmıştır. Festivallerde katılımcıların sahip olduğu düşünce kadar anlam kazanan işlev, elde ettiğimiz verilerden hareketle Rize festivallerinde ekonomik, siyasal, toplumsal, psikolojik ve kültürel olarak beş başlıkta toplanarak çözümlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Rize, halkbilimi, festival, şenlik, yayla şenliği, festivallerin yapısal analizi, festivallerin işlevsel analizi.