Rize ili Pazar ilçesinde çay (Camellia sinensis L.) yetiştiricilik, hasat ile sonrası işlemlerdeki mevcut durumun incelenmesi

Çalışmada, 2023 ve 2024 yıllarında Rize'nin Pazar ilçesinde bulunan 21 köy ve bu köylere bağlı 80 alımyerinde 200 müstahsile çay üretiminde mevcut durumun incelenmesi için genel bilgiler, hasat bilgileri, yetiştiricilik bilgileri ve nakliye ile ilgili sorular yöneltilmiş ve elde edilen veriler anketlere işlenerek sonuçlar tablolar ve grafikler haline dönüştürülerek yorumlanmıştır. Hammaddenin yetiştiriciliğinden işlem aşamasına gelinceye kadar karşılaşılan sorunların tespit edilmesi ve çözüm önerilerinin sunulması çay üretiminde kaliteyi arttıracaktır. Bu anket çalışması ile Pazar ilçesini temsil eden bir çay fabrikası ölçeğinde detaylı olarak ortaya konulduğu ilk çalışma olacaktır. Katılımcıların %89'u 30 yaş üzerinde iken, 18-29 yaş arası gençlerin oranı ise %11 gibi düşük bir değerde kalmıştır. Katılımcıların %66'sı erkek iken, %34'ü kadındır. Bu oran incelendiğinde kadınların yeterli düzeyde alımyerlerinde çay konusunda yorum yapmadığı görülmektedir. Katılımcıların çay bahçelerinin %25'inin ekonomik ömrünü tamamladığı ve %23'ünün tamamlamak üzere olduğu tespit edilmiştir. Katılımcıların % 78' inin budama işlemine olumlu baktığını belirtirken %96,5'i ise budama işlemini yaptığını belirtmiştir. Üreticilerin %90'ı çay bahçesinde farklı ürün yetiştirmediğini belirtmiştir. Katılımcıların yıllık hasat süresinin ortalama olarak 34 gün (33,54) olduğu tespit edilmiştir. Katılımcıların %85'i çay bahçesinin kendisine ait olduğunu belirtirken, %15'i ise yevmiye ve/veya yarıcılık yaptığını belirtmiştir. Katılımcıların %90,5'i yeşil ve beyaz çay hasadı yapmadığını belirtmiştir. Katılımcıların %69'u 3-15 ton arası yıllık çay hasadı yaptığı tespit edilmiştir. 15 ton ve üzerinde çay hasadı yapanların oranı ise %20 olarak tespit edilmiştir. Katılımcıların %65'i çayını kendi ailesiyle birlikte hiçbir ücret ödemeden yaptığı görülmüştür. Katılımcıların %60'ının çay makası ile hasat yaptığı görülürken, elektrikli makas ile hasat yapanların oranı %38,5 olarak tespit edilmiştir. Katılımcılar topladıkları bu çayların % 70,38'ini ÇAYKUR'a verirken, Özel Sektöre % 24,90 ve Seyyar kantarcılara (Peşin) %4,73 verdiği görülmektedir. Eksperlerin %35,73'ünün yaşadığı en önemli sorun ise çayın bozuk olması (yabancı ot, uzun sürgün, kesilmiş çay) şeklindedir.