Türkiye'nin il ihracat performansında yığılma ekonomileri ve mekânsal yayılmaların rolü

Küresel ticaret 21. yüzyılın ilk yirmi yılında önemli bir artış göstermiştir. Bu artışta büyük kentsel merkezler ve hinterlantları büyük ağırlığa sahiptir. Bu nedenle yığılma ekonomileri ve mekânsal yayılmalar artan küresel ticaretin ulus altı coğrafi boyutunun merkezinde yer almaktadır. Benzer şekilde, uluslararası ticaretin Türkiye GSYH'si içindeki payı da 2000'li yılların başından itibaren önemli ölçüde artış göstermektedir. Ancak bu artış iller arasında oldukça heterojen olmuştur. Bu tez mekânsal sınırlı karışım modeli kullanarak ve, mekânsal yayılmalar, kentleşme ve yerelleşme ekonomilerine odaklanarak il ihracat performansının belirleyicilerini tahmin etmekte ve iller arasındaki mekânsal heterojenliği incelemektedir. Sonuçlar, alt popülasyonların homojen olduğu varsayımı altında, hem yığılma ekonomilerinin hem de mekânsal yayılmaların il ihracat performansı ile önemli ölçüde ilişkili olduğunu göstermektedir. Ancak, söz konusu ilişki iller arasında farklılık göstermektedir. Düşük performanslı iller için mekânsal yayılma etkisi negatif olup kentleşme ekonomilerinden faydalandıkları görülürken, yüksek performanslı iller pozitif mekânsal yayılmalara sahiptir ve yerelleşme ekonomilerinden yararlanmaktadır. Bu bulgular, düşük performans gösteren illerin komşu illerin ihracatındaki genişlemeden olumsuz etkilendiğini ancak yerel ekonomilerindeki genişleme ve çeşitlilikten yararlandığını göstermektedir. Yüksek performanslı iller ise çevre illerinde artan ihracattan ve yerel ekonomilerindeki imalat faaliyetlerinin artan konsantrasyonundan faydalanmaktadır.