Romantik ilişkilerde psikolojik istismar ve gaslighting: Ölçek uyarlama ve ilişkisel bir inceleme

Yakın partner şiddetinin önemli türlerinden biri olan psikolojik istismar, örtük doğası nedeniyle tespit edilmesi en zor ancak en yıkıcı boyutudur. Fiziksel ya da cinsel istismarın aksine görünür izler bırakmaması nedeniyle sıklıkla göz ardı edilmekte ve literatürde "görünmez yara" metaforuyla tanımlanmaktadır. Bununla birlikte psikolojik istismar, bireylerin psikolojik ve fiziksel sağlıkları üzerinde derin ve uzun süreli olumsuz etkilere yol açabilmektedir. Bu çalışmanın temel amacı, romantik ilişkilerde psikolojik istismarı değerlendiren Kontrolcü ve İstismarcı Taktikler Ölçeği (KİTÖ) ile gaslighting maruziyetini ölçen Gaslighting İlişkisine Maruz Kalma Envanteri'ni (GİMKE) Türkçeye uyarlamak ve psikometrik özelliklerini incelemektir. Bu amaç doğrultusunda, Türkçe literatürde önemli bir ölçme aracı eksikliğinin giderilmesi hedeflemektedir. Araştırma tarama modeli temel alınarak yürütülmüş, ölçeklerin dilsel ve kavramsal eşdeğerliğini sağlamak amacıyla çeviri-geri çeviri yöntemi kullanılmıştır. Uzman çevirileri, uzman değerlendirmeleri, pilot uygulama ve ana uygulama adımlarını içeren sistematik bir uyarlama süreci izlenmiştir. Ölçeklerin geçerliği; Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), eşzamanlı ve yakınsak geçerlik analizleriyle, güvenirliği ise iç tutarlılık analizleriyle incelenmiştir. Analiz sonuçları, KİTÖ'nün faktör yapısının büyük ölçüde orijinal modelle uyumlu olduğunu, DFA bulgularının ise genel olarak kabul edilebilir uyum indeksleri sunduğunu göstermiştir. Ölçeğin tüm formlarının yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu belirlenmiştir. Ayrıca KİTÖ ile Çatışmaların Çözümüne Yaklaşım Ölçeği - Psikolojik Şiddet alt ölçeği (CTS2-PŞ) arasında bulunan pozitif ve anlamlı ilişkiler, eşzamanlı geçerliği desteklemiştir. Yapılan analizlerde GİMKE için tek faktörlü yapı doğrulanmış, DFA bulguları modelin iyi uyum sağladığını göstermiştir. Ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu belirlenmiş ve elde edilen bulgular, ölçeğin güvenirliğini güçlü biçimde desteklemiştir. Ayrıca GİMKE ile CTS2-PŞ arasında pozitif yönde, anlamlı ve güçlü bir ilişki bulunmuş, bu bulgu ölçeğin yakınsak geçerliğine ilişkin güçlü kanıt sağlamıştır. Araştırmanın bir diğer amacı doğrultusunda, psikolojik istismar ile gaslighting'e maruz kalma düzeyleri arasındaki ilişkiler incelenmiş ve bu iki değişken arasında pozitif yönde, yüksek düzeyde anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Bu bulgu, gaslighting'in psikolojik istismarın örtük bir biçimi olarak kavramsallaştırılabileceğine ilişkin görüşü destekleyici niteliktedir. Son olarak psikolojik istismar ve gaslighting düzeylerinin; cinsiyet, ilişki süresi, ilişki memnuniyeti ve fiziksel şiddet deneyimi (uygulama ve maruz kalma) gibi çeşitli demografik değişkenlere göre anlamlı farklılık gösterip göstermediği incelenmiştir. Analiz sonuçları, her iki değişkenin de ilişki memnuniyeti ile fiziksel şiddet uygulama ve maruz kalma deneyimine göre anlamlı düzeyde farklılaştığını ortaya koymuştur. Sonuç olarak, KİTÖ ve GİMKE'nin Türkçe formlarının romantik ilişkilerde psikolojik istismar ve gaslighting'i değerlendirmek için geçerli ve güvenilir araçlar olduğu belirlenmiştir. KİTÖ'nün psikolojik istismarı aynı anda hem faillik hem de mağduriyet açısından değerlendirme imkânı sunması, GİMKE'nin ise Türkçe literatürde romantik ilişkilerde her iki cinsiyet için gaslighting maruziyetini ölçen ilk ölçek olması alana önemli katkılar sağlamaktadır. Bulgular, bu araçların araştırma ve klinik ortamlarda tarama, değerlendirme ve müdahale planlamasında güvenle kullanılabileceğini ortaya koymaktadır. Ayrıca psikolojik istismar ile gaslighting arasındaki ilişkilerin ve bu iki değişkenin farklı demografik özelliklere göre farklılık gösterip göstermediğinin incelenmesi, bu iki kavramın daha iyi anlaşılmasına ve kavramsal sınırlarının daha net çizilmesine katkı sağlamaktadır.