Ruanda için Uluslararası Ceza Mahkemesinin kuruluşu, yapısı ve yargı yetkisi

148 ÖZET "Ruanda için Uluslararası Ceza Mahkemesinin Kuruluşu, Yapısı ve Ceza Yetkisi" isimli yüksek lisans tez konusu ile, Birleşmiş Milletlerin kurduğu ad hoc ceza mahkemelerinden biri incelenmiştir. Anılan yüksek lisans tezi beş bölümden oluşmaktadır. "Uluslararası Suçlar ve Ruanda" başlıklı Birinci Bölümde, Ruanda'nın sosyo kültürel yapısı ve soykırım süreci irdelenmiş, müteakiben soykırım ve uluslararası suçların gelişimi ve bu bağlamda Nazi eylemleri ve Nuremberg yargılaması incelenmiştir. "Ruanda için Uluslararası Ceza Mahkemesinin Kurulması ve Yapısı" başlıklı İkinci Bölümde, Mahkemenin kurulma süreci, bu arada BM Güvenlik Konseyinin yetki sorunu, bu konuda Ruanda Hükümetinin itirazları, Mahkemenin kurucu belgesi olan Statüsü, Usul ve Delil Kuralları (içtüzük) ve temel organları üzerinde durulmuştur. "Uluslararası Mahkemenin Yargılama Yetkisi" başlıklı Üçüncü Bölümde, kişi, konu, yer ve zaman bakımından yetki konusu incelenmiştir. Bu bağlamda özellikle bireysel cezai sorumluluk, bir suçtan iki ceza olmaz kuralı (Non Bis İn İdem), Eş Zamanlı (Yarışan) Yetki, 1949 Cenevre Sözleşmelerinin Ortak 3. Maddesi ve 2 nolu Ek Protokolün Ağır İhlalleri, soykırım ve insanlığa karşı suçlar işlenmiştir. "Uluslararası Mahkemenin Yargılama Süreci" başlıklı Dördüncü Bölümde, soruşturma ve iddianamenin hazırlanması, iddianamenin gözden geçirilmesi, yargılama, hüküm, cezalar, temyiz işlemleri, hükmün yeniden incelenmesi, hükmün infazı, sanığın hakları, tanık ve mağdurların korunması gibi temel faaliyetler incelenmiştir. "Mahkemenin Sorunları, Ruanda ve Diğer Devletlerle ilişkileri ve Yargısal Faaliyetlere örnekler" başlıklı Beşinci Bölümde, Mahkemenin personel sorunu, kötü yönetimi, çalışmalarının özeti, Ruanda ve diğer devletlerle ilişkiler, yasal ve idari alanda işbirliği üzerinde durulduktan sonra149 Jean Paul Akayesu, Jean Kambanda, Georges Rutanganda ve Albay Theoneste Bagosora davaları örnek olarak ele alınmıştır. "Ruanda Ulusal Yargı Sistemi" ise ek olarak çalışmaya konulmuş olup, burada, soykırım yasası, hapishane ve göz altı yerleri ve Ruanda yargısı üzerinde durulmuştur. Uluslararası ceza yargılaması alanında, ad hoc nitelikli Nuremberg, Yugoslavya ve Ruanda mahkemeleri içtihad konusunda önemli katkılar sağlamışlardır. Bu zincirin bir halkasını ve daimi nitelikli mahkemeye bir çok açıdan kaynak oluşturan Ruanda Mahkemesinin incelenmesi Türkiye'nin Uluslararası Ceza Mahkemesine yaklaşımını derinleştirebileceği gibi, uluslararası ceza yargılaması gibi sistematik bir hal alan konuda bir katkı amacına dönüktür. Ruanda Mahkemesi, soykırım suçundan ilk kez bir başbakanın yargılandığı, ırza geçmenin soykırım suçu olarak kabul edildiği, kitlesel suçlarda delil toplama ve değerlendirmesi ile değişik ve etkin tanık ve mağdur koruma programlarının uygulandığı bir mahkemedir. Mahkeme, uluslararası toplum tarafından sonradan kurulan mahkemelerin veya alınan tedbirlerin, esasen yetersizliklerini ortaya koyması açısından da önem arzetmektedir. Uluslararası toplumun duyarsızlık ve çabuk harekete geçmedeki yetersizliklerinin ne büyük ve onarılmaz insanlık facialarına yol açtığını da göstermektedir.