Rusya - Ukrayna savaşının enerji sektörü hisselerine etkisi

Ülkeler arasında yaşanan ve yaşanmakta olan her savaş ülkelerin küresel ölçekte etkilenmesine sebebiyet vermektedir. Bu savaşlar sonucunda can kayıpları yaşanmasının yanı sıra küresel olarak da ciddi boyutta etkilerin meydana gelmesinin önünü açmaktadır. Bu etkiler refah seviyesini azaltmakla kalmayıp gerek ekonomik gerek finansal gerek gıda tedarik zincirini gerek de enerji alanında ciddi oranlarda kayıpların yaşanmasına yol açmaktadır. Rusya ve Ukrayna arasında 2022 yılından itibaren yaşanan bu savaş ile birlikte sadece iki ülke etki altında kalmayıp diğer tüm ülkelerin de bu savaşın olumsuz etkilerinden zarar görmesine sebep olmuştur. Rusya ve Ukrayna gıda tedariki ve enerji tedarik zincirinin başında yer alan ülkelerdir. Bu ülkeler arasında soğuk rüzgarların esmesi küresel ölçekte diğer ülkeleri de krize yöneltmiştir. Rusya enerji konusunda dünyada büyük bir paya sahip bir ülkedir ve Ukrayna da enerjinin diğer ülkelere dağıtımında başrolde yer almaktadır. Savaş sebebiyle enerji dağıtımı konusunda sıkıntılar yaşanmıştır. Bu durum ise enerji tedariki konusunda sıkıntıları ortaya çıkarmaktadır. Bu çalışmanın amacı Rusya ve Ukrayna savaşının enerji sektörü hisselerine ne gibi etkilerinin olduğunu ortaya koymaktır. Çalışmada G20 ülkeleri baz alınarak, her bir ülke için en büyük enerji hisselerinden seçilen 3 şirkete ait enerji hisselerinin 2022 yılı Ocak ayı ve 2024 yılı Temmuz ayına kadar olan zaman dilimindeki kapanış verileri ve G20 ülkelerinin aynı tarihler arasında sanayi üretim oranları alınmış ve bu verilere uygulanan analizler ve bulguları ile birlikte yorumlanmıştır. Araştırmaya göre 19 ülke ve her ülkeden 3 şirket olmak üzere 57 adet hisse senedi bulunmaktadır. Bu hisseler SH1, SH2, SH3 ve SU olarak gruplandırılmıştır. Analiz kısmında ise ilk olarak panel veri analizi uygulanmıştır. SH1, SH2 ve SH3 için bütün sonuçlar H0 yatay kesit bağımlılığı yoktur. Hipotezi reddedilerek serilerin yatay kesit bağımlılığı içerdiğini göstermektedir. Benzer şekilde SU serisi için CDLM testi hariç diğer testlerin tamamı SU değişkeninin yatay kesit bağımlılığı içerdiğini göstermektedir. Bu sonuçlara göre, çalışmanın ilerisi için yapılacak testlerde bu durum dikkate alınarak yani 2. Nesil testler yardımıyla gerçekleştirilmiştir. Veri setine Hsiao homojenlik-heterojenlik testi uygulanmış ve bulgular tablo şeklinde 3. Bölümde verilmiştir. Bu bulgulara göre H1, H2 ve H3 hipotezlerinin sonuçlarına göre veri setini oluşturan değişkenlerin tamamının heterojen olduğu tespit edilmiştir. CIPS testi sonuçlarına göre, SH1, SH2 ve SH3 değişkenlerinin düzey değerlerinde birim kök içerdiği görülmektedir. Bu serilerin I (1) olduğunu göstermektedir. Öte yandan SU değişkeni ise H0: hipotezi reddedilemediği için düzey değerinde birim kök içerdiği görülmektedir. Yani SU değişkeni I (0)'dır. SU değişkeni düzeyde durağan olduğu için veriş etine eşbütünleşme testi uygulanmamıştır. Bu aşamada yapılabilecek en önemli analiz nedensellik analizi olarak karşımıza çıkmaktadır. Bundan dolayıdır ki bu durumu dikkate alan Emirmahmutoğlu ve Köse (2011) tarafından geliştirilen Toda-Yamamoto Nedensellik analizi tercih edilmiştir. Analizin sonuçlarına baktığımızda SH1' den SU' ya doğru tek yönlü Granger anlamında nedensellik olduğu ve bunun %5 anlamlılık seviyesinde istatistiksel olarak anlamlı olduğu tespit edilmiştir. Fakat tersinin geçerli olmadığı sonucu elde edilmiştir. SH2'den SU' ya ve SU' dan SH2' ye doğru Granger anlamında nedensellik olduğu ve bunun %5 anlamlılık seviyesinde olduğu görülmektedir. Bunun sonucunda SH2 ve SU arasında çift yönlü nedensellik olduğu sonucuna ulaşılmıştır. SH3' den SU' ya ve SU'dan SH3'e doğru Granger anlamında nedensellik olmadığı görülmektdir. Sonuç olarak SH3 ve SU arasında Granger anlamında herhangi bir nedensellik olmadığı tespit edilmiştir.