Sâdî Çelebi'nin (Ö. 945/1539) Hâşiye ʿalâ Envâri't-tenzîl ve esrâri't-teʾvîl adlı tefsirinin Meryem Suresi tahkiki (Edisyon-kritik)

Sâdî Çelebi Kastamonu'nun Daday ilçesinde doğmuştur. Doğum tarihi ve ailesiyle ilgili kaynaklarda kesin bir bilgi bulunmamaktadır. Küçük yaşlarda ailesiyle birlikte İstanbul'a taşınmıştır. İlk eğitimini imam olan babasından almıştır. İbn Yahyâ el-Ensârî, Yûsuf b. Hasan el-Hüseynî, Muhammed b. İbrahim es-Samedinî gibi dönemin âlimlerinden de ders görmüştür. Sâdî Çelebi'nin ilim-irfan sevgisi ömrünün sonuna dek sürmüştür. Öğrencilerinden Seydî Ali, Çelebi'nin hasta olsa dahi derse geldiğini, hastalığını da adeta ilimle uğraşarak tedavi ettiğini söylemiştir. Sâdî Çelebi müderrislik hayatına İstanbul'da Başçı İbrahim Medresesi'nde başlamış, ardından Edirne'deki Taşlık Medresesi, İstanbul'daki Vezir Mahmud Paşa Medresesi, Bursa Sultâniye Medresesi, Semâniye Medreseleri'nde görev yapmıştır. Kimi rivayette 930/1523'te, kimi rivayette ise 928/1522'de İstanbul kadılığına getirilen Sâdî Çelebi 10 yıl bu görevde kalmıştır. Şeyhülislâm İbn Kemal'in vefatı üzerine 940/1534'te Osmanlı'nın onuncu şeyhülislâmı olmuş, bu görevi beş yıl sürdürmüş, 945/1539'da şeyhülislâm iken vefat etmiştir. Sâdî Çelebi'nin tefsire dair en önemli eseri Beyzâvî'nin tefsirine yazdığı Hâşiye ʿalâ Envâri't-tenzîl ve esrâri't-teʾvîl'dir. Bizim çalışmamızın konusu da Sâdî Çelebi'nin bu eserinin Meryem Suresi bölümüdür. Çalışmamız beş bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmanın konusu, önemi, amacı, sınırlılıkları, kaynakları ve metodu ele alınmıştır. Birinci bölümde müellifin hayatı, eğitimi, edebi yönü, vakıf hizmetleri, yaptığı görevler, vefatı ve eserleri gibi konular işlenmiştir. İkinci bölümde eserin müellife aidiyeti, konuları, kaynakları, nitelikleri, haşiyede kullanılan kısaltmalar ve haşiyenin nüshaları, ilk ve son sayfaları ele alınmıştır. Üçüncü bölümde eserin Meryem Suresi kısmının tahkikli metni çalışılmıştır. Son olarak sonuç bölümünde de kısa bir özet yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Tefsir, Sâdî Çelebi, Meryem Suresi, Tahkik.